HİTİT KRALİÇESİ PUDUHEPA – Şahin ÖZKAN

İ.Ö. 13. yüzyıla tarihlenen büyük kral III. HATTUŞİLİ’nin eşi Tavananna, Büyük Kraliçe PUDUHEPA yöremizle neden ilgilidir? Puduhepa, bir yerde Kizzuwatna Ülkesi’nin kızı, başka bir belgede ise Kumanni Ülkesi’nin kızı olarak geçmektedir. Kizzuwatna Krallığı, Hititler’in vazgeçilmez bağlaşığı idi. Kizzuwatna, ovalık
Kilikya topraklarının önemli bir bölümünü içine almaktadır. Mersin Yumuktepe kazılarında Kizzuwatna surları ortaya çıkmıştır. Gözlükule kazılarında Geç Tunç I ve II a , b tabakalarında Hitit hiyeroglif ve çivi yazılı mühür ve mühür baskılarının bulunması, ayrıca PUDUHEPA’ya ait bağımsız mühür baskısının bu tabakada olması, bu tabakanın Tarsus’un, Kizzuwatna Krallığı’nın başkenti olduğu dönemi kapsaması, Puduhepa’nın yöremizle yakından ilgili olduğunu ortaya koymaktadır.
III. Hattuşili, kardeşi kral Muvatalli zamanında, Kadeş Savaşı’nda Muvatalli’ye yardım edip ülkesine dönerken (İ.Ö. 1285 – 1286) koruyucu tanrısına gerekli kurbanları sunmak için Kumanni’de Lavazantiya şehrine gelir. (Kumanni, Roma çağındaki Komana’ya, günümüzdeki Şar’a yerleştirilmektedir.) Orada tanrının isteği üzerine, Lavazantiya şehri lştarı’nın rahibi Pentipşarri’nin kızı, İŞTAR RAHİBESİ PUDUHEPA ile evlenir.
Tanrısı, onlara, karıkoca sevgisi ihsan eder. Erkek ve kız çocukları olur. Ayrıca III. Hattuşili’nin Puduhepa’yı kendi isteği ile ve aşkla almadığı, Tanrıça iştar’ın ona rüyasında görünerek , verdiği emirle evlendiği ifade ediliyor. III. Hattuşili prens  iken, yaşının pek genç olmadığı bir çağda, Kumanni’li yüksek bir rahip ailesine ait soylu bir kızla evlenmiş oluyordu.
Puduhepa kraliçe olduktan sonra, belki de  en kudretli olduğu çağda, Yeraltı ve Cehennem Tanrıçası LELVANİ’ye ithaf ettiği adak yazıtının başlangıcında: “Puduhepa Kumanni şehrinin kızı” ifadesi ile kendini tanıtmaktadır.
III. Hattuşili ve Puduhepa’nın çocuklarına gelince: Hattuşili’den sonra krallık tahtına oturan en büyük oğulları IV. Tudhaliya’dır. Diğer prens Nerikkaili, Amurru kralı Bentasina’nın kızını almıştır. Küçük kızları Gassulaviya, Amurru kralı Bentesina ile kraliçe olmak şartıyla evlendirildi. Diğer bir kızları, Mısır yazılı kaynaklarının söz ettiği “MAHORNEFRURE” veya “MANEFRURE” Mısırlı adıyla tanınmaktadır. Bu prenses Mısır Kralı II. Ramses ile evlenerek haremine girmiştir. Bu evlenme ABU SİMBEL’de “Düğün Steli” adıyla bilinen eserde ve Karnak’taki yazıtta, bu prensesin Mısır’a gelin gelmesi anlatılmaktadır.
Barış politikasının gereği olarak Kraliçe Puduhepa’nın çocuklarının evliliği, krali evlenmelerle gerçekleşmiştir. Herkesçe bilinen Kadeş Antlaşması’nın, ne yazık ki bize ulaşmamış olan, gümüş tablet üzerine yazdırılmış esas nüshasının bir yüzünde Kral III. Hattuşili’nin mühürü, diğer yüzünde de Büyük Kraliçe Puduhepa’nın mühürünün bulunduğu bu antlaşmanın diğer versiyonlarından bilinmektedir. Mısır kralı III. RAMSES, krali yazışmalarda, Puduhepa’ya gönderdiği mektuplarda onu kralla eşit tuttu. Ona “kızkardeşim” diye hitap etti.
Kralla eşit haklara sahip olan Hurrili soylu kadın kraliçe Puduhepa, büyük krallarla kimseye danışmadan bağımsız olarak mektuplaşabiliyordu. Tabarna ve Tavananna (kral – kraliçe) eşitliği onun kişiliğinde en iyi şekilde temsil edilmiştir. Puduhepa, dini görevleri dışında, hukuki, adli işleri de aktif bir şekilde yönetmiştir.  Ukkura meselesi bunun bir örneğidir. Kraliçenin önemli kült görevleri olduğu rituallerin yayınlanması sayesinde bilinmektedir.
Kraliçe Puduhepa’nın kült görevlerine gelince: Hatti ülkesinin başrahibi, kralın yanında ona eşit olarak, rahibelerin başında yer alır. Bağımsız olarak birçok dini törenin yöneticiliğini yapar. Törende kraliçe özel tören giysilerini giyer. Tören elbisesi, beli dar, alt tarafı bol, diagonal plilerle  bezekli, üstü bedene iyice oturmuş, uzun kolludur (ya da işlemeli tunika). Bel, kalın bir kemerle sıkı sıkıya sarılmış, kemer, deriden süslü ve işlemelidir. Mantosu, başı örter biçimde tek parça, kapuşonu ile birlikte olabileceği gibi başta sivri bone şeklinde de olabilmektedir. Uzun mantosunun kenarları püsküllüdür (olmayabilir de).
Alnı açıkta bırakan, arkaya atılmış dümdüz saçları, başlık gizliyor.
Enseyi örtecek bele kadar inen kalın örgü saçlar, kulağın üzerinde spiral bukle şeklinde takılar, boyun bandı, ayak bileziği (halhal) , tasma şeklinde gerdanlık. Ayakkabısı, sivri ucu kalkık normal bayan ayakkabısı.
Kraliçe bütün işlerini tanrısal güce ve desteğe bağlayarak yapar.
Eşi III. Hattuşili’den sürekli sevgi, saygı gören Puduhepa, ona sadık bir eş olmuştur. Hattuşili’nin sağlığı bozulunca tanrılara çok dua etti ve adaklar adadı.
İŞTAR, III. Hattuşili ile Puduhepa’nın koruyucu tanrıçasıdır. Mezopotamya’nın aşk ve sevgi tanrıçası değildir. Savaş tanrıçasıdır ve erkek karakterine sahiptir.
Büyük Kraliçe Puduhepa’nın kazılarda şimdiye dek bağımsız üç mührü bulunmuştur. Birincisi Ugarit denilen Rasşamra’da, diğeri yakın zamanda Boğazköy’de (Hattuşa), bir diğeri de Gözlükule kazılarında Tarsus’ta bulunmuştur.
Kaynaklar:
1- Levent  ZOROGLU – Tarsus Tarihi ve Tarihsel Anıtları
2-Anadolu Uygarlıkları Ansiklopedisi – C:I, S: 49
3- Muhibbe Darga – Eski Anadolu’da Kadın
4- Muhibbe Darga – Hitit Sanatı
* İçel Musiki Derneği Ocak 1998/28. Sayılı Bülteninden alınmıştır.

ŞAHİN ÖZKAN

ŞAHİN ÖZKAN

Öğretmen. Mitoloji konusunda bir çok makalesi var, Belgesel araştırmacısı. Amatör olarak gezi rehberliği yapıyor.

scroll to top