İÇEL’DE MÜDAFAA-İ HUKUK VE KUVA-YI MİLLİYE (1) –Okt. Cihat YILDIRIM

MİLLİ  MÜCADELE  DÖNEMİNDE İÇEL’DE MÜDAFAA-İ  HUKUK  VE KUVA-YI MİLLİYE FAALİYETLERİ
* (Dörde bölünmüş olan yazının ilk kısmıdır) Giriş: – Birinci Dünya Harbi, bilindiği gibi  Mondros Mütarekesi (30 Ekim 1918) ile  neticelenmişti. Mondros  mütarekesi’nin hemen akabinde İtilaf Devletleri mütarekenin yedinci maddesi gereğince Anadolu’yu muhtelif mahallerden işgal etmeye başlamışlardır. Söz konusu  işgaller  karşısında Anadolu Türklüğü kendi imkanlarını kullanarak gönüllü birlikler oluşturmuşlar ve işgallere karşı milli mücadeleyi başlatmışlardı.  Milli mücadele dönemindeki bu gönüllü ve milli birliklere “Kuva-yı Milliye” ismi verilmişti. Kuva-yı Milliye’lerin teşekkülünden düzenli ordunun kuruluşuna kadar ki zaman dilimine de “Kuva-yı Milliye Dönemi” denmiştir.
Bu dönemde askeriye mensupları  ile kaynaşan millet Kuva-yı Milliye dediğimiz teşkilatları meydana getirmişlerdir. Kuva-yı Milliye’lerin teşekküllerinde orduların terhis edilmesi münasebetiyle  görevden ayrılmış tecrübeli  komutanlar ile  o dönemde halen görevde olup  ta gizli ve açık olarak, milli mücadele lehinde çalışan komutanların önemli hizmetleri  olmuştur. Bu teşkilatlar işgalciler karşısında olağanüstü  gayretler sarf ederek, imkansızlıklarla ve yokluklarla  mücadele ederek memleketimizi müdafaa etmişlerdir. Kuva-yı  Milliye  güçleri sadece işgalcilerle mücadele  etmeyip aynı zamanda Anadolu’nun  muhtelif mahallelerinde Milli Mücadele aleyhinde çıkmış olan isyanlarla da ilgilenerek bu  isyanların tesirsiz hale gelmesini temin etmişlerdir.
İşgaller  karşısında Anadolu Türklüğünün tepkisini ve direnişini sadece askeri cepheden ele almamak gerekir. Zira Milli Mücadele’nin askeri cephesi yanında bir de siyasi ve  iktisadi cephesi vardır. Milli Mücadele’nin bu cephesinde karşımıza teşkilat olarak Müdafaa-i  Hukuk Cemiyetleri çıkmaktadır, “Müdafaa-i Hukuk” Milli Mücadele Döneminin Redd-i İlhak, Müdafaa-i Hukuk ve Heyet-i Milliyelerin müşterek ismidir. Zira bu dönemde temeli Müdafaa-i Hukuk  olan çeşitli isimlerde  cemiyetler kurulmuştur. Müdafaa-i Hukuk’u bu milli cemiyetlerin genel adı olarak, onların yerine kullanıyoruz. Bu cemiyetler Milli Mücadele’nin siyasi ve iktisadi cephesini koordine  etmişlerdir. Siyasi manada işgallerin kınanması ve Anadolu Türklüğü’nün hakkının müdafasını dünya kamuoyu önünde yaparken iktisadi manada da Kuva-yı Milliyelerin ihtiyacı olan, cephane yiyecek ve giyecekleri temin etmiştir.
Milli-Mücadelemizin temeli olan bu iki güzide teşekkül daha sonra asli fonksiyonlarını düzenli orduya ve Türkiye Büyük Millet Meclisi’ne devretmişlerdir.
Bütün ,bunlar gösteriyor, ki Milli Mücadele tarihimizde Kuva-yı Milliyelerin ve Müdafaa-i Hukuk Cemiyetlerinin ayrı bir yeri vardır. Bunun için Milli Mücadele Dönemi  tarihimizin aydınlığa kavuşmasında Anadolu’da teşekkül eden bütün, Kuva-yı Milliyeler’in ve  Müdafaa-i Hukuk Cemiyetleri’nin tek tek bütün incelikleriyle ele alınmasının ayrı bir önemi  vardır. Bu düşüncelerden hareketle İçel’in  Milli  Mücadele Tarihi içerisindeki yerini tespit etmek maksadı ile İçel’deki Müdafaa-i Hukuk, ve Kuva-yı Milliye faaliyetlerini bu  seminer çalışmasının dar çerçevesi içerisinde ele almayı uygun bulduk. İçel, Silifke, Mut, Gülnar, Anamur kazaları ile birleşik müstakil, bir sancak idi.  Osmanlı Devleti’nin son dönemlerinden Milli Mücadele  ve  Cumhuriyet Dönemine devredilen İçel’in  sınırı bu şekilde idi. Silifke’de en yetkili makam şimdiki  manada vali, kaymakam  arası yetkilere sahip olan mutasarrıflıktı. Silifke  İçel Sancağı’nın merkezi idi  ve mutasarrıf  Silifke’de oturmakta idi (1).
Milli Mücadele Döneminde  şimdiki İçel’in bir  parçası durumundaki Mersin ve Tarsus,  Adana Sancağı’na bağlı idi.  Bu münasebetle  bugünkü İçel’in  sınırlarına eski İçel’e ilaveten Mersin ve Tarsus”da dahil olmaktadır.
İçel’in coğrafi  hududunu araşmamız açısından yaklaştığımız vakit,  bugünkü bütünlük o günde mevcut idi.  Zira Mut’taki, Silifke’deki faaliyetler Mersin ve Tarsus’daki faaliyetlerle koordineli ve irtibatlı idi. İçel’deki  Milli Mücadele çalışmaları aynı zamanda Adana sancağı ve Konya Sancağı’ndaki faaliyetlerle de bağlantılı idi. Konya ile askeri manada olan bağlantı Adana ile hem askeri, hem siyasi ve hem de iktisadi manada idi. Her şeyden önce İçel Sancağı ve Adana Sancağı Fransız işgal bölgesi içerisinde idi. Bu  münasebetle İçel’in Milli Mücadele Tarihi’ni Adana’dan bahsetmeden müstakil olarak ele almak pek kolay değil, hatta mümkün değildir.
Eski İçel’in merkezi olan Silifke 1933 yılında  İlçeye dönüştürülerek Mersin merkez haline getirilmiş fakat İçel isim olarak yaşamaya devam etmiştir(2).
I.Dünya harbi neticesinde başlayan işgaller sırasında İçel İtalyan işgal bölgesinde kalıyordu. O zaman Mersin ve Tarsus’da Adana’ya bağlı oldukları için Fransız işgal bölgesinde idiler. Fransız işgal bölgesi ile İtalyan işgal bölgesinin sınırı Lemas Bucağı’ndaki ‘”Lemas  Çayı”‘ idi. Fransızlar  sonradan bu  sınıra razı olmayarak bu paylaşmaya karşı çıktılar. “İşgal sınırlarının  Silifke’nin batısında bulunan Boğsak  Deresi’ne uzanmasını istediler. Gerekçeleri, önerilen yerlerin çok eskilerde Ermeni yurdu olmasıydı(3).  İtalyanlar Fransızların bu teklifleri karşısında fazla direnmeyerek söz konusu teklifi kabul ettiler. Böylece Fransız işgal sahasının sınırı Boğsak Deresi’ne kadar uzanmış oldu. Ancak bu Sınır  fiili  işgal bölgesinin  sınırı değildi. Zira  Fransızların  fiili işgal bölgesinin batı sınırı Tömük’den batıya sarkamamıştır.
Şimdi İçel’de Milli Mücadeleyi başlatan Müdafaa-i ” Hukuk  Cemiyetlerinin teşekkülüne ve Kuva-yı Milliyelerin kurulmasına sebep olan Mersin’in işgaline  ve  akabinde gelişen olaylara yer verelim.
(1)ASLAN, İzzet, Atatürk Silifke’de, Adana 1981, s.1
(2)a. g. e.,s.l9.
(3)a.g.e.s.25
*Bu yazı “MİLLİ MÜCADELE DÖNEMİNDE İÇEL’DE MÜDAFAA-İ HUKUK VE KUVA-YI MİLLİYE FAALİYETLERİ” başlığı ile yayınlandığı “Mersin Halk Eğitimi Merkezi ve Akşam Sanat Okulu Müdürlüğü Yayın Organı” olan “İÇEL KÜLTÜRÜ”  Ocak 1995 – 37. Sayısından alınmıştır.
*Dörde bölünmüş yazının ilk kısmıdır.  ** BİR SONRAKİ BÖLÜM 27 NİSAN 2013 – SAAT  21 DE YAYINA GİRECEKTİR.

Ziya Aykın

Ziya Aykın

Biyografik Bilgi

scroll to top