KİLİKYA ADI NEREDEN GELİYOR (ARŞT. ŞAHİN ÖZKAN)

Kilikya adı 12. ve 13.yüzyıllarda küçük bir krallık olarak kurulan 300 yıl süren Ermeni krallığını tanımlamada kullanılmıştır. Daha sonra da siyasi ortamlarda malzeme duruma sokulmuştur. Aslında Kilikya sözcüğünün Ermenilerle ilgisi

yoktur.Kilikya bir coğrafi bölgenin adıdır. Kökü Hititçe HİLAKKU olup, İ.Ö. 5. yüzyıldan sonra Kilikya olarak kullanılmıştır. Cumhuriyet öncesi yazışmalarda da bu ad kullanılmıştır.

Bir araştırmacıya göre Hellenlerce Kilikya diye anılan bölge, bugünkü adıyla, Çukurova'yı bir de Mersin 'den Alanya'ya kadar uzanan kıyıları ve bunların arkasındaki Toros Dağlarının güney yamaçlarını içine alır. Kilikya adı Hellen ağzında büründüğü bu biçimiyle Kilix Kilikos yurdu anlamında görülür. Bu nedenle İlkçağda Hellen dünyasında Kilikyalı anlamında Kilix ya da Kilikos denirdi. (Bilge Umar) Heredot Kilikyalılar için şunları söylüyor: Kilikyalılar bu savaşa 100 gemi getirmişlerlerdi. Kendi ülkelerinin başlıklarını taşıyorlardı. Kalkan olarak tabaklanmamış yünlü öküz derisi kullanıyorlardı. Yün gömlek giyiyorlardı. Her birinde iki mızrak ve Mısırlılarınkine çok benzeyen birer kılıç vardı. Eskiden HYPAKHAİ'ler denirken sonradan Agenor oğlu Kilix'in adını almışlardır. MELART'a göre Kiliks'in uydurma bir yiğit ata olduğu, gerçekte Asurluların Çukurova'ya ve halkına verdikleri KHULAKKU adının Hellenlerce kendi ağızlarına uydurularak HYPAKHAİOİ biçimine getirildiği, Kilix ve Kilikya adlarının dahi aynı kökenden gelme olduğu baskın görüştür. Mitoloji ise Herodot'un sözlerini doğrular niteliktedir. Bu efsaneye göre Tanrılar Kralı ZEUS, Fenike Kralı Agenor'un güzel kızı Europa'yı, güzel bir boğa kılığına girerek Europa'yı kaçırır. Kral Agenor, 4 oğlunu (Kadmos, Thasos, Poinix, Kilix) kaçırılan Europa'yı aramaya gönderir. KİLİX adlı oğlu kardeşini bulamayınca Kilikya bölgesine yerleşir ve buraya kendi adını verir.

ANTİK KİLİKYA BÖLGESİ VE SINIRLARI

Anadolu’da Helen varlığı İ.Ö. 7.yüzyıldan sonradır. Bölge İ.Ö. 5. yüztıldan sonra Kilikya olarak anılmaya başlanmıştır. İlk Çağ’da Helenlerce Kilikia diye anılan bölge bugünkü adıyla Çukurova’yı, bir de Mersin’den Alanya (Manavgat / Melas çayı=Manavgat çayı)’ya kadar uzanan kıyıları ve bunların arkasındaki Tauros/ Toros dağları güney yamaçlarını içine alır.

Helenler Çukurova’yı Kilikia Pedias yani Ovalık / Düz Kilikya olarak anarlardı. Ovalık Düz Kilikya İssos yani İskenderun körfezinden Mersin Lamas (Limonlu) çayına kadar olan bölge idi. Mersin Lamas çayından Alanya’ya (Manavgat / Melas çayı) kadar uzanan Kayalık, Dağlik bölümüne de Kilikia Trakheia /Kilikya Tırakheya) Taşlık/ Dağlık Kilikya derlerdi. Romalılar ise aynı yerlere Cilicia Aspera ve Cilicia Campestria adlarını vermişlerdi. İ.Ö. 1.yüzyılda Roma, Kilikya Eyaleti (Provencia Ciliciae) ‘ni kurduysa da , korsanlığın önü alınamadı.

Ovalık Kilikya İ.Ö. 83’te Armenia kralı Dikran tarafından ele geçirildi. İ.Ö. 67’de Romalı komutan Pompeius büyük bir donanmayla yöredeki korsanları temizledi ve Kilikya’yı yeniden bir Roma eyaleti haline getirdi. Bizans döneminde, Cilicia Prima ( Birinci Kilikya ve Cilicia Secunda (İkinci Kilikya) merkezi Anavarza idi. 6.yüzyıl depremleri, Bizans-Ermeni savaşları, ve Arap korsanları yüzünden birçok Kilikya kenti terkedilmiş, harabe olmuş ve oturlamaz duruma gelmiştir. Taşlık Kilikya’ya Konya Selçukluları İÇ-İL adını vermişler. Cumhuriyet döneminde de İÇEL adını almıştır. Kilikya adı nereden geliyor - Klikya adı ile ilgili söylenenler -Araştırmacı Şahin ÖZKAN