MERSİN DE YAYINLANAN GAZETE VE DERGİLER – Arşt. Gündüz ARTAN

Gzt.jpg

Mersin’e sayı ve nitelik bakımından övgüye değer çok sayıda gazete ve dergi yayınlanmıştır. Geçen yüzyılın ikinci yarısından itibaren ulaşım ve ticaretin gelişmesiyle nüfus ve yerleşme yönünden hızla
büyüyen Mersin’de, yabancı devlet temsilcilikleri haber ve ajans bültenleri yayınlamışlardır.
1890’1ı yılların başında Mersin’de kurulan matbaada (Papazın Matbaası), gayrimüslimlerin, özellikle Ermenilerin çıkardıkları gazeteler, sonraki yıllarda ise Tarsus ve Silifke’de yayınlanan Türkçe gazeteler de basılmıştır. (Bilgilerimize göre, 1912 yılında Tarsus’ta Müezzinzade Mehmet Tahir’in çıkardığı TARSUS gazetesi, Mersin’de basılmıştır. Haftada 2 defa yayınlanan bu gazete 1927 yılında kapanmıştır. Silifke’de 1916 yılında yayınlanan TAŞiLi gazetesi de Mersin’de basılmıştır.)

Cumhuriyetten önceki Mersin basını konusunda önemli bilgileri Şeref Genç’in, Kuvayi Milliye dergisinde dizi halinde yayınlanan “istiklal Savaşında Mersin’i Kurtarma Çabası” başlıklı anılarında buluyoruz. Kuvayı Milliye Dergisi’nin cilt: 7, sayı: 81, Mayıs 1967 sayısından bir bölümü aktarıyorum:
“… Mersin’de basın işleri (şimdiki Zafer Çarşısının doğusundaki) Papazın matbaasında yapılırdı. Eski göçmenlerden Çopurlu köyünde oturan ve Eski caminin batı karşısında saatçilik yapan Ali Rıza Efendi “PAPAGAN” adı ile haftalık bir gazete çıkarıyordu. Askere gidince yayım sona       erdi.”(Burada iki ekleme yapmak istiyorum: Ali Rıza Efendi daha sonra 1925 yılında BİLGİ adında haftalık gazete çıkarmıştır. İstanbul’dan gelerek Mersin’de yerleşen Ali Rıza Efendi, burada Alanyalı ailesinin evlatlığı Heya Hanım ile evlenmiş ve eşine verilen Çopurlu’daki eve yerleşmişlerdir.   Her gün merkebiyle Mersin’e gidip gelen Ali Rıza Efendi hastalanmış ve Mersin’de vefat etmiştir.)
Sözü edilen Papazın Matbaası daha sonra, yukarıda adı geçen Müezzinzade Mehmet Tahir’in oğlu Fuat Akbaş tarafından satın alınmış ve Yeni Mersin Matbaası adı verilmiştir.)
“…Birinci Dünya Savaşının çeşitli zorluklarından Çukurova bölgesindeki gazeteler kapanmıştı. Ancak kısa haberler Fahri (Gül) ‘ün abonesi olduğu ve Papazın matbaasında bastırdığı veya şapografla çoğaltarak satışa çıkardığı “MİLLİ AJANS” bülteninden öğreniliyordu. İstanbul gazeteleri ise ancak 15–25 gün sonra geliyordu. ”
“…Sahibi Şakir (Tunç), mesul müdürü Sami (Merze), yazı işleri müdürü Ahmet Rüştü (Morel) tarafından “MERSİN” adlı bir gazete çıkarılmışsa da bu, Fransızlarla yapılan Ankara antlaş­masından sonraya rastlar.” (1922’den sonra)
Bu bilgilerden adını öğrendiğimiz Ali Rıza Efendi’yi Mersin basının ilk kahramanı olarak saygı ve rahmetle anıyorum.
Mersin basını Ali Rıza Efendi gibi, tükenmez gayret ve çabalarıyla durmadan dinlenmeden çalışan, hatta gazetesini dizen, basan ve koltuğunun altında abonelerine dağıtan saygıdeğer gazetecilerle oluşmuş ve yücelmiştir. Ata Çelebi, Fuat Akbaş, Besim Akbaş, Rahmi Yalın, Hasan Basri Erkmen, Kazım Erbil, Lütfi Oğuzcan, Rıza Atilla, Fehmi Duru, Basri Balcı, İhsan Tufan ve niceleri…
Bilgiler ve isimler aktarırken, adını bulamadıklarımla birlikte tüm basın çalışanlarından vefat etmiş olanlara Tanrıdan rahmet, yaşayanlara sağlık ve esenlikler dilerim.
Mersin’de ilk Gazeteciler Cemiyeti, 1975 yılında kurulan “Mersin Gazeteciler Derneği”dir. Kurucu başkanı Sabahattin Kösel’dir. Tankut Tufan ve Osman Bekiroğlu uzun süre başkanlık yapmışlardır. 1984 yılında bu demekten ayrılan gazeteciler 1985’de “Akdeniz Gazeteciler Cemiyeti”ni kurmuşlardır. Kurucu başkan Ali Adalıoğlu’dur. Osman Bekiroğlu ve Şevket Coşkun başkanlık yapmışlardır. Ekim 1992’de iki dernek “Mersin Gazeteciler Cemiyeti” adıyla birleşmiş ve Mayıs 1993’te yapılan ilk genel kurul toplantısında başkanlığa Yurdakul Dinçerden seçilmiştir….

DERGİLER:

Mersin Ticaret ve Sanayi Odası tarafından 1936 yılında aylık dergi yayınlanmıştır. Çeşitli ara vermelerden sonra 1964 yılında haftalık TİCARET VE SANAYİ ODASI adıyla yayınlanan dergi 1985 yılından beri aylık olarak sürekli çıkmaktadır.
Kültür dergilerinin ilk örneği Mersin’de yayınlanan aylık kültür dergisi YENİ YURD’ tur. 20 Şubat 1930 da yayınlanan bu dergi ancak 3 sayı çıkabilmiştir.
Kültür dergilerinden biri de TOROS dergisidir. Mersin’de Dr. Haydar Bey’in çıkardığı, mesul müdürlüğünü ihsan Cemal’in yaptığı 15 günlük TOROS dergisi 1 Aralık 1930’da başladığı yayınına 1931 yılında son vermiştir.
Kısa ömürlü bir kültür dergisi de GÜNEY’DİR. Tar­sus ve Mersin ortaokullarında Türkçe öğretmenliği yapan şair Suat Salih (Asral)’ın 1 Temmuz 1934’de Mersin’de yayınladığı aylık dergi 5 sayı çıkmıştır.
15 günlük kültür dergisi BİLGİ YOLU; 23 Mart 1937 – 3 Mayıs 1937 arasında yayınlanmıştır.Mersin’deki kültür dergilerinin en önemlisi Mersin Halkevi tarafından yayınlanan İçel dergisidir. Halkevi Başkanı Mansur Bozdoğan’ın sahibi olduğu ve Mersin Halkevi Matbaasında basılan İçel dergisinin ilk sayısı 1 Ocak 1938’de yayınlanmış, Temmuz 1946’da yayınına son vermiştir.
Mersin’de 15 Aralık 1948’de ilk sayısı yayınlanan meslek dergisi KÖY EGiTMENi  yayınını sürdürememiştir.
1958 yılında Mersin’de yayınlanmaya başlanan ve 1973’e kadar 160 sayı yayınlanan KUVAYI MİLLİYE dergisinden söz etmek yerinde olacaktır. Türkiye Kuvayı Milliye Mücahit ve Gazileri Derneği Mersin Şubesi tarafından çıkarılan, sahipliğini Lütfi Oğuzcan’ın, mesul müdürlüğünü (1–45. sayılarda) Besim Fuat Akbaş’ın, (46–160. sayılarda) S. Fikri Mutlu’nun yaptığı, “ülküsü açık, görüşü aydın, yolu belli aylık milliyetçi dergi “KUVAYI MİLLİYE, Nisan 1958 -Aralık. 1973 arasında (1962–1964 arasında 2 yıllık ara verme dışında) 160 sayı yayınlanmıştır.
KIYI (15 Nisan 1953, sahibi: Enver Dinçsoy, aylık), SEL (1957, sahibi: Aysel Payaslı, aylık), DOST IŞ/KLAR (Ocak 1960, sahibi: Hakkı işleker, aylık) ELEK (Mart 1960, sahibi: Doğan Akça, 6. sayıdan sonra: A. Hilmi Turhan, aylık, sonra 2,3 aylık, 8 sayı) sanat dergileri yayınlanmış fakat uzun ömürlü olamamıştır.
1970 yılı sonrasında Mersin’de çok sayıda dergi yayınlandığını görüyoruz.ÖGRETMENiN SESİ (1972, aylık), ANADOLU CAM ( 11 Aralık 1974, Anadolu Cam Sanayii AŞ., 3 aylık), ROTARYKULÜBÜ BÜLTENİ (22 Haziran 1984, sahibi: Ömer Tezean, haftalık), MUTLU, HEDEF (9 Temmuz 1985 sahibi: Salih Kale, aylık spor), AKGÜBRE (3 Haziran 1986, Akgübre AŞ. 3 aylık)
MERSİN BAROSU (15 Ekim 1986, Mersin Barosu, 3 aylık), İçel KÜLTÜRÜ (Ocak 1987, Mersin Halk Eğitim Merkezi Müdürlüğü, iki aylık) POTA (Mayıs 1987, sahibi: Dilek Dinçerden, aylık), ENJEKTÖR (19 Mart 1987, Mersin Devlet Hastanesi, yıllık), MiMARLAR ODASI TEMSİLCİLİĞİ BÜLTENİ (18 Haziran 1987, sahibi: Fazıl Okan Şen, aylık), 25. BÖLGE ECZACI ODASI BÜLTENİ (8 Eylül 1987, Mersin Eczacı Odası, 3 aylık), ÇiMSA HABER BÜLTENİ (24. Eylül 1987, Çimsa AŞ. aylık), MERSİN TURİZM (29 Aralık 1987, Mersin Turizm işletmecilik ve Otelcilik yüksek Okulu, aylık), KUVAYI MİLLİYE MÜCAHİT VE GAZİLERİ (12 Mayıs 1988, sahibi: Mehmet ırmak, aylık), GÜNEYDE MANŞET ( 2 Haziran 1988, sahibi: Ali Pehlivan, aylık), ŞAMPİYON MERSİN (23 Haziran 1988, sahibi: Ali Tandoğan, 15 günlük spor), GÜNEY KENT (5 Ekim 1988, Mersin Belediyesi, 3 aylık), CHAMPioN (20 Nisan 1989, sahibi : N. Tunca Vural, aylık, spor), ODAK (14 Ağustos 1989, sahibi: Zümrüt Arık, aylık, ekonomi), SENFONİ (aylık, Ağustos 1990 – Ocak 1991, 6 sayı), İÇEL SANAT KULÜBÜ BÜLTENİ (Nisan 1992, İçel Sanat kulübü, aylık). MAVİ BÜLTEN (1992, sahibi: Mehmet Açık), MOZAİK (Nisan 1992, sahibi: A. Galip Özkan, aylık haber, politika, sanat, 25 sayı), MERSİN DENİZ TİCARETİ (Haziran 1992, Mersin Deniz Ticaret Odası, aylık), MERSİN SERBEST BÖLGESİ (Ocak 1993, Mesbaş, 3 aylık), ÜNİVERSİTE YOLUNDA GENÇLİK (1993, Mersin Test-Teknik Dershanesi, aylık), BARIŞ (1993, sahibi: İskender Berhumoğlu, haftalık haber), ALINTERi (Ağustos 1993, İçel Esnaf ve Sanatkâr Odaları Birliği, 2 aylık), İÇEL’DE KÜLTÜR (Eylül 1993, Kültür Müdürlüğü, aylık, 3 sayı), YURDAKUL (Şubat 1994, sahibi: Hamdi Yurdakul, aylık), AKKAHVE (Şubat 1994, sahibi: Semihi Vural, aylık), ÇÖMELEK (Nisan 1994, Çömelekliler Derneği, 4 aylık), YENİ UFUK (Eylül 1994, Yöneten: Eşref Şenal, aylık), İçel DH ODASI DERGİSİ (Kasım 1994, İçel Diş hekimleri Odası, aylık), İÇSiAD (Aralık 1994, İçel Sanayici ve iş Adamları derneği, aylık), YELKEN (Mart 1995, sahibi: Doğanay saygılı, aylık), İÇEL MİLLİ EĞİTİM MÜDÜRLÜĞÜ BÜLTENİ (Şubat 1995, aylık)
Son yıllardaki teknoloji yenilikleri basın ve yayın alanında “yazılı yayın” yanında “sesli ve görüntülü yayın” kavramını da yaratmıştır. Mersin, bu yeni yayın türü bakımından da örneklere sahiptir.
Çukurova Bölge Radyosu Mersin’de 3 Mart 1968’ae başlayan yayınını sürdürmektedir.
1992 yılından itibaren FM kanalında Mersin’de yayın yapan özel radyolardan bugün 8’i yayınını sürdürmektedir. Çağrı, Çetin, EI ele, Mega, Merhaba Mersin, Mersin FM, Metropol, Toros.
Mersin’de 1995 yılında Kanal 33, Kanal 2000, Mersin TV, Sun TV, Akdeniz TV; iGTV özel T V istasyonları da yayınını sürdürmektedir.

GAZETELER:

Cumhuriyetten önceki döneme ait gazeteler arasında, yukarıda Şeref Genç’ten aktardığım bilgilerden öğrendiğimiz PAPAGAN, MİLLİ AJANS BÜLTENİ, MERSİN gazetelerinden başka Ata Çelebi’nin 1922 yılının ilk aylarında Mersin’de yayınlanmaya başladığı DOĞRU ÖZ gazetesini tanıtmamız gerekir.
1891 Karaman doğumlu Ata Çelebi, Mersin’e yerleşir. Sosyalist görüşleri ve atak, gözüpek kişiliğiyle dikkati çeken Ata Çelebi, Doğru Öz Matbaasını kurmuş ve DOĞRU ÖZ gazetesini yayınlamaya başlamıştır. (1.1.1922) Önce haftada 2 defa, sonra her gün yayınlanan siyasi, halk gazetesi DOĞRU ÖZ 1928 yılında kapanmıştır.
Ata Çelebi daha sonra Ata Çelebi Matbaası adını verdiği basımevinde 16 Mayıs 1944’de günlük siyasi haber gazetesi AKIN’I çıkarmıştır. Umumi neşriyat müdürü H. Yaşar’dır. 1946 yılında Ata Çelebi’nin ölümü üzerine AKIN gazetesi 4 Ağustos 1946’da kapanmıştır.
Mersin Ticaret Odasının 15 günlük “SİCİLLİ TİCARET VE PİYASA GAZETESİ” cumhuriyetin ilk yıllarında yayınlanmaya başlamıştır.
Ahmet Rasim Bey tarafından ilk sayısı 1 Temmuz 1928’de yayınlanan günlük siyasi HALK gazetesi, uzun ömürlü olmamıştır.
Fuat Selami (Akbaş), Papazın matbaasını satın alarak kurduğu Yeni Mersin Matbaasında Temmuz 1928’de YENİ MERSİN gazetesini çıkarmaya başlamıştır. Fuat Akbaş’ın 1949 yılında ölümünden sonra oğlu Besim Fuat Akbaş, gazetenin yayınını sürdürmüştür.
Fuat Akbaş, 2 Haziran 1943’te İÇEL POSTASI gazetesini de çıkarmıştır. Yeni Mersin Matbaasında basılan ve yazı işleri müdürlüğünü Fehmi Duru’nun yaptığı, haftada 3 gün yayınlanan siyasi haber gazetesi İÇEL POSTASI ancak 60 sayı çıkmıştır.
EGE gazetesi, uzun ömürlü Mersin gazetelerinden birisidir. Haftada 2 bazen 3 defa çıkan, Taşhan’daki kendi matbaasında basılan ve Hasan Basri (Erkmen)in imtiyaz sahibi, baş muhabiri ve umumi neşriyat müdürü olduğu EGE gazetesi 26 Ağustos 1932’de yayınına başlamıştır. Kısa bir ara vermeden sonra 3 Ocak 1939’da yeniden yayınını sürdüren siyasi EGE gazetesi 1 Aralık 1943’te kapanmıştır.
Hasan Basri Erkmen, EGE gazetesinin yayınına ara verdiği 1934 yılında GÜNEY gazetesini yayınlamıştır.

1944 yılında Mersin’de 8 gazete yayınlanmaktadır.
Çok partili siyasi dönemde, 1948 yılı Mersin basınının atılım yılı olmuştur. Mersin’de 4 gazete ve dergi 1948 yılında yayın hayatına başlamış fakat ne yazık ki hepsi kısa ömürlü olmuştur.
Rıza Atilla’nın çıkardığı HAVADİS gazetesi, 31 Aralık 1948’de yayına başlamıştır. Rıza Atilla, 1952 yılında Kazım Erbil ile HÂKİMİYET gazetesini çıkarmış, daha sonra Matbuat Genel Müdür Muavini olarak görev yapmıştır.
30 Aralık 1948 günü Vasfi Orgun’un TOROS gazetesi (yazı işleri müdürü: Müfide İlhan) yayına başlamıştır.
İlgi çekici bir gazete de MORUK gazetesidir. Mersin’de 2 Nisan 1948 – 28 Temmuz 1948 arasında 6 sayı yayınlanan haftalık mizah gazetesi, konusunun tek örneği olmuştur.
Rıfat Özsavcı, 1951 yılında Mersin Halkevi Matbaasını satın almış ve aynı yıl SABAH POSTASI gazetesini yayınlamaya başlamıştır.
1950 Sonrası Mersin’de uzun ömürlü gazeteler dönemi olmuştur. 5 Haziran 1952 de Kazım Erbil ve Rıza Atilla tarafından yayınlanan HÂKİMİYET gazetesi (sahibi: Şükran Erbil). Hâkimiyet matbaasında basılıyordu. Sonra Mahir Sümen’in sahipliğinde (1976) yayını sürdürmüştür.
İYİ  GÜN  İÇİN  MÜCADELE  Gazetesi (sahibi: Müfide ilhan) 1952 yılında yayınlanan birkaç sayıdan sonra kapanmıştır.
Çocuk gazetesi AFACAN (1956, sahibi: Nimet Tufan, haftalık) uzun ömürlü olmamıştır.
SONHABER gazetesi, 9 Haziran 1958’de İhsan Tufan tarafından yayınlanmaya başlamış, eşi Nimet Tufan’ın da gayretiyle uzun ömürlü bir gazete olmuştur. Tankut Tufan’ın sahibi olduğu günlük gazete 1991 yılında kapanmıştır.

1966 yılında Mersin’de 9 gazete yayınlanmaktadır.
1960’dan sonra Mersin ‘de yayınlanan gazeteler:HÜRSES (sahibi: Rahmi Yalın), CENUP POSTASI (sahibi: Fatma Nevin Şumnu), AKDENİZ (sahibi: Lütfi Oğuzcan), GERÇEK, HÜR-İŞ, FO­RUM, HİLAL, KURTULUŞ (1964- Haziran 1991, günlük, sahibi: Bülent Ongun), SAVAŞ (1970, haftalık sonra 15 günlük, sahibi Mahir Sümen), NARKO (1971, 15 günlük, sahibi: M. Yıldız), FİKİR (1971), İÇEL EKSPRES (1 Ekim 1973, sahibi: A. Mazlum Gökçay), GÜNEY (24 Kasım 1975, günlük, sahibi: Cumali Tunç), YENİ HABER (1978, haftalık, sahibi: Ommü Can), MERSİN TİCARET (1981, sahibi: Kamil Cömertler), YENİ GÜN (4 Kasım, 1982, sahibi: Atilla Tülay, günlük), ZAFER (5 Aralık 1982, sahibi: Kılıç Tülay) GÜNEŞ (1982, sahibi: Timurlenk Tülay) ÇUKUROVA (29 Eylül 1983, günlük, sahibi: Halil inci), BAYRAM GAZETESİ (1 Ağustos 1984, sahibi: Mersin Gazeteciler Cemiyeti, Dini bayramlarda), HAKİKAT (24 Ekim 1984, sahibi: M. Nural Emiroğlu, 15 günlük), GÜNDEM, Filiz (1 Ocak 1985, haftalık, sahibi: Sezai Filiz), YENİ DOĞUŞ (1986, sahibi: Mehmet Geçim), ÖZDEMİR HABER (5 Eylül 1986, sahibi: Yusuf Özdemir, günlük), İÇEL TİCARET (1986, sahibi: Cumali Tunç), AKŞAM (30 Haziran 1986, sahibi: Mukadder Balkan, haftalık), AKDENİZ (13 Ekim 1987, aylık, sonra 15 günlük, sahibi: Mustafa Ergun), YÜKSEL (16 Mart 1987, sahibi: Kılıç Tülay Aslan, günlük), HAVADİS (29 Temmuz 1988, sahibi: Mustafa Göktaş, aylık), ÇUKUROVA GÜNEŞ (5 Temmuz 1988, sahibi: Feyyaz Biçer, haftalık), GÜNEYDE SÖZ (1 Mart 1988, sahibi: Saffet Özdemir, aylık), MAVİ AKDENİZ (16 Mayıs 1988, sahibi: Mehmet Parku, haftalık), MERSİN BÜLTENİ (26 Ekim 1988, sahibi: Hüseyin Öztürk, haftalık), İKİNCİ GÜN (20 Ocak 1989, sahibi: Nermin Ergenekon, haftalık), GELEN HAVADİS (21 Şubat 1989, sahibi: Ahmet Gelen, aylık magazin), GÜNDEM (13 Nisan 1988, sahibi: S. Ruşen Türel, haftalık, spor), CEMİYET GAZETESİ (25 Nisan 1989, sahibi: Mersin Gazeteciler Cemiyeti, aylık), GÜN (1990, haftalık, sahibi: İsmail Hakkı Eroğlu), GÜNEYDE 32. GÜN (19 Aralık 1990, sahibi: İlyas Yılmazer, aylık, siyasi), MAVİ AKDENİZ (1990, sahibi: Mehmet Parku) MERSİN HABER (20 Eylül 1991, sahibi: Ali Tandoğan), STAR (1 Haziran 1991 – Eylül 1991, 8 sayı, haftalık, sahibi: Mikail Yıldız), MERSİN BÜLTENİ (1991, sahibi: Hüseyin Öztürk ), MERSİN OLAY (Haftalık), İÇEL’İN SESİ (1991, sahibi: Ahmet Özdemir, 15 günlük), GAZETE (1991, sahibi: Aydın Karaçay, haftalık), ŞİMŞEK (1991, sahibi Muhammet Şimşek, haftalık, sonra aylık), METROPOLİTEN (1992, sahibi: Orhan Okandan, 15 günlük), VİTRİN HABER (1992, sahibi: Eşref Tombak, aylık), ÇAĞDAŞ BİRLİK (1992, sahibi: Ünal Uyar, 15 günlük), GÜNEY OLUŞUM (1992, haftalık, sahibi: Nilgün Özbakıcı, haftalık), İÇEL’DE KATILIM (1992, haftalık, sahibi: Hatice Yalçıner), BÜYÜK ŞEHİR MERSİN (1992, Mersin Belediyesi, haftalık), YANKI 22 (1992, 15 günlük, sahibi: Mehmet Kontak), ÇİVİ (1992, sahibi: Nevin Gök, 15 günlük), DEMOKRAT MERSİN (1992, sahibi: istemi Kerem, haftalık) AKDENİZ ADALET (5 Temmuz 1993, haftalık, sahibi: Bilgi Anal), HEDEF (15 günlük), VOLKAN (15 günlük), MERSİN BULVAR (1993, haftalık, sahibi: Halil Turgut), POSTA (Ağustos 1993, haftalık, sahibi: Selim Talas), MERSİN MATBAACILARININ SESİ (Mersin Matbaacılar Odası, aylık Mayıs 1993), MERSİN KENT GAZETESİ – MEGAPOL (Haziran, 1993, haftalık sahibi. Kamil Cömertler), AJANS (1993, Mithat Ertekin, haftalık), YENİ MERSİN (27 Ekim 1993, sahibi: Ali Özipek), İZLENİM (Ocak 1995 sahibi: Metin Varfılı, haftalık) Ekim 1993’te Mersin’de 18 gazete yayımlanmaktadır. Mersinde Yayınlanan Gazete ve Dergiler – Araştırmacı Yazar Gündüz Artan (Bu çalışma İçel Sanat kulübü Bülteninin Haziran 1994/36. sayısında yayınlanmıştır)

Ziya Aykın

Ziya Aykın

Biyografik Bilgi

scroll to top