MERSİN in 160. KURULUŞ YILDÖNÜMÜ – H.Şinasi DEVELİ

 Mersin’in Kuruluş Tarihi ve 160.Kuruluş Yılının Kutlanması için Bir Öneri.
…… Bu yazımda şimdiye kadar hiç düşünülmemiş bir kutlama konusunu dile getirmek istiyorum. Önümüzdeki yıl, Mersin’in kuruluşunun 160. Yıl dönümüdür. 159 yıldır kutlamayı aklımıza getirmediğimiz kuruluş yılımızın 160’ıncı yılını kutlamamızı öneriyorum.
Evvela Mersinimizin kuruluş tarihinin hangi yıl olduğu üzerinde duralım. Bu tarihi kesin şekilde belirleyen resmi bir kayda çok yönlü araştırmama
rağmen rastlayamadım. “DÜNDEN BÜGÜNE MERSİN'” adlı kitabımın her iki baskısında da Mersin’in kuruluşunu 1836 yılı olarak belirlediğimi yazdım. Kitabımın 1.baskısı 1987 yılında yayımlandı, bugüne kadar herhangi bir kişi veya kuruluş bu tarihe karşı bir belge ve bulguya dayanarak itirazda bulunmadı. Ben de o tarihten beri başka bir tarihi tespit edecek bilgi ve bulguya rastlamadım.
Kuruluş tarihi olarak 1836 yılını tespit ederken dayandığım bilgi ve bulgular vardı. Bunları şöylece belirtmek istiyorum.
Evvela kuruluş yılı hakkında tarih belirleyen Yunanca yazılı bir kitaptan söz etmek istiyorum. “‘Mersin’de Uhuvvetin 1906 yılı Takvimi'” adını taşıyan bu Yunanca kitap, Mersin’i 1825 yılında Kapodakya’dan gelen Rumların kurduğunu ileri sürmektedir. Osmanlı vatandaşı olan Rum’ları anlıyoruz. Kitap 1906 yılında basılmış, bunun elime geçmesinin enteresan bir hikayesi de var. 1932 yılında bu kitap benim elime geçmişti. Bit Pazarının bulunduğu yerdeki AYiOS GEORGiOS Ortodoks Kilisesinin bir yerinde bu kitabı bir çocuk bulmuş bana getirmişti. Babamın dükkanında 10 adet tek Halk sigarası verip bu kitabı almıştım. Tercüme etmesi için sonraları Edvar Bertamini’ye verdim, bu kişi vefat etti ve kitap kayboldu. Şu anda Yunan Muhalefet Lideri olan Miltiyadis EvertAtina Belediye Reisi iken kendisine bir mektup yazarak bu kitaptan bahsettim ve Yunanistan Kütüphanelerinden buldurulup fotokopisinin gönderilmesini rica ettim, kısa bir süre sonra fotokopi geldi. Kitabı tercüme ettirdim, hayli bilgi elde ettim. Ancak Mersin’in kuruluş tarihi hakkında verdikleri 1825 yılı ve Rumların Mersin’i kurdukları iddiasına katılmamız mümkün olmadı. Çünkü 1825 yılında Mersin diye bir yerleşim yerinin mevcudiyetini doğrulayacak hiçbir bulgu mevcut değil.
Mısırlı İbrahim Paşa 1832 yılından beri bölgemizi işgal altında bulundurmakta idi. Adana ve Tarsus’tan bu işgal yıllarında çok bahsediliyor, fakat Mersin adı yok. O kadar ki, İbrahim Paşa ordusunun Deniz yolu ile ikmali KAZANLI’dan yapılıyor. Herhalde Mersin mevcut olsa, oradan ikmal yapılacaktı. Keza İbrahim Paşa’nın, bölgenin madenlerini araştırmak üzere davet ettiği RUSEGGER isimli kişi de Mersin’den bahsetmemiştir.
1825 yılında bölgemizi gezen Fransız yazar lABORD’da VOYAGE DE l’ASiE MiNEURE isimli eserinde bölgeyi anlattığı halde, Mersin’den bahsetmemiştir.
CHARlEK TEXiER bölgemize 1832 yılında gelmiş, KÜÇÜK ASYA isimli Türkçeye de çevrilen kitabında Mersin’e ZEPHIRIUM kadim şehrinden bahsederken değinmiştir. Ancak Texier’in gezisinin ne kadar sürdüğü belli değildir, kitabı 1862 yılında yayınlanmıştır.
Kuruluş yıllarına ait iki yazılı belgeden fikir edinebiliyoruz. Fransa’nın Tarsus Konsolosu JillE’nin Hariciye nazırı TEBER’e yazdığı 1836 tarihli mektupla sahil kesimindeki lahitlerden bahsedilmiştir.
Mersin’in kuruluşu ile ilgili diğer bir belge 1892 tarihli Adana Vilayet Salnamesidir.. Burada şöyle'” denilmektedir. “‘…Kasabai mezkure 1257 (1841) tarihinde Göğceeli Nahiyesi merbut bir kariyecik olduğu halde bazı kayık ve gemiler uğramaya başlayarak o vesile ile imarına yüz tutmasına mebni… ‘” Bu ifadeden Mersin’in 1841 yılında artık gemilerin uğrağı olan bir yerleşim alanı olduğu anlaşılmaktadır. Buna göre kuruluş tarihini beş yıl geriye alarak 1836 olarak tespitte bir hata olmamak gerekir. Biz bu konuda başkaca bilgilere de sahip olmuştuk. Bir büyüğümüzün himayesinde 100 yaşın çok üstünde ölen bir Habeşli kadın Pozantı’ya giderken Mersin’e geldiğini ve sahildeki bir
“‘huğ”‘da bir süre kaldığını anlattığı zaman biz yine aynı tarihi saptamıştık.
* Bu yazı  “İçel Sanat Külübü” Aylık Bülteni “Temmuz  1995 – 38. Sayı” sından alınmıştır.

Biyografik Bilgi

scroll to top