YANSEN PLANI – H. ŞİNASİ DEVELİ

Herman-Jansen.jpg

Herman Jansen

MERSİN’DE MODERN ŞEHİRCİLİKDE İLK ADIM – YANSEN PLANI (1935 -1959) 
Önce, başta Ankara olmak üzere Türkiye’ nin birçok şehirlerinin İmar Planlarını yapan YANSEN’İ tanıyalım.
HERMAN JANSEN Alman Şehircilik Uzmanı, aynı zamanda Berlin Y. Mühendis Okulunda Öğretim görevlisi. 1869’da Aachen kentinde doğmuş, 1945 yılında Berlin’de Ölmüş. Bir süre Ankara’ da İmar Müdürlüğünde Danışmanlık yapmış. Mersin’den başka Ankara, İzmir, Adana, İzmit ve Gaziantep şehirlerinde İmar Planlarını hazırlamıştır. Bu planların hazırlanışı 1929-1939 yıllan arasında sürmüştür.
Ankara 1923 yılında Türkiye’nin başkenti Olmuş. Gelişmesinden modern kurallara uyulması gerekeceği de tabiidir. Bunun İçin milletlerarası bir müsabaka açılır. Gelen planları bir heyetle birlikte bizzat Atatürk ‘te incelemektedir. Müsabakayı Yansen kazanmıştır. (Yıl 1 929) Yensen plan önerilerini Atatürk’e anlatmaktadır. Bu arada aralarında şöyle bir konuşma geçer.(1) ” Yansen Atatürk’e sorar,
– Bir şehir planını tatbik edecek kadar kuvvetli bir idareniz var mı?
Atatürk kızar. Memleketi yedi düvelin, elinden kurtarmış, orta çağ bir saltanatı yıkıp, yeni çağ bir devlet kurmuş. Bunları yapan bir şehir planını mı uygulayamayacak ?
Yansen,
– Belki sizin hakkınız var. Biz Almanya’da bile türlü güçlüklerle uğraşıyoruz do onun İçin sordum der.
Aslında Yensen haksız değildi. Eğer Yansen’in planı uygulansa ne Ankara’da bir Altındağ, ne de Mersin’de ki bugünkü çirkinlikler olmazdı. Gerek Ankara ve gerekse Mersin o kadar süratli geliştiler ki, plan geride kaldı. Mesela Ankara’da şimdiki Tandoğan Meydanı’nın olduğu yere – şehir dışı diye – Hava Meydanı öngörülmüş orası bugün Ankara’nın merkezidir.
Konumuz Ankara olmadığı için konuyu orada bırakıyoruz.
Tarih 09.05.1935 Salı: O tarihte Adana Belediye Başkanı olan Turhan Beriker (2) Ankara’da Yansen’le görüşür ve o’na Adana, Mersin, Tarsus’ un Şehir Planlarının yapılmasını teklif eder.
Bu arada bir sorunun cevabını aramak istiyorum. Mersin’de Yensen planına gelinceye kadar 70 yıllık bir Belediye bulunuyordu. Her ne kadar bazı sokakları kışın çamur, yazın tozlu ise de yine kanalizasyonu yapılmış, yanları ağaçlandırılmış asfaltlanmış güzel caddeleri, parkları, bahçeleri vardı. İsveçli, İtalyan firmaları artezyenle su arıyorlardı. Lenz isimli Alman Şirketi asfalt çalışmaları yapıyordu. Bunlar plansız mı yapılmıştı ? Bu mümkün değil. Fakat Mersin Belediyesi’nde Yansen planından önce nasıl bir plan uygulandığını öğrenmemiz mümkün olmadı. Mersin Belediyesi’nde arşiv diye bir şey yok. Yalnız plan değil başka konularda da geçmişe ait bir hususta bilgi edinmek mümkün olamamaktadır. Görev yapan müdürler merak ettikleri hususlarda bilgi sahibi olmuşlarsa, ancak onlardan bir şeyler öğrenebilirsiniz.
Ben de, 1973’den 1999’a kadar birçok defa Meclis üyeliği, Başkan Vekilliği yaptığım İçin kendi topladığım bilgi ve belgelerden yararlanmaktayım…
Yansen’le Belediye Başkanı’nın plan üzerindeki görüşmeleri olumlu sonuçlanınca gerekli sözleşme yapıldı, işe başlandı …
Yansen Planının Esasları
Ben plan konusunda bilgiye sahip teknik bir kişi değilim. Gazete arşivlerinden, sair yayınlarından bilebildiğim kadarını burada belirtebileceğim.
Yensen Planım 23.2.1938 tarihinde ikmal etmiş, 10.3.1939 tarihinde plan, Dahiliye Vekaletince onaylanarak yürürlüğe girmiştir.
Yensen evvelemirde Demiryolunun Silifke’ye kadar uzatılmasını öngörmekteydi. Diğer hususları şöyle sıralayabiliriz.
1- Hanlar, hamamlar, camiler, kiliseler ve eski binalar kanun himayesine alınmalıdır.
2- Tren hattının kuzeyinde ve batı yöne doğru bir HAVA ALANI olmalıdır.
3- Askeri kışla şehir dışına çıkarılmalı ve yerine bir KURHAUS-Küryeri yapılmalı.
4- Planda stadyum, panayır yeri, plaj, pazar yerleri, kütüphane için yerler ayrılıyor.
5- Deniz kenarında 30 metre eninde yeşil alan, ayrıca müteaddit yeşil şeritler öngörülüyor.
6- Oteller İçin deniz kıyısı önerilmiştir.
Yansen planında Mersin üç bölgeye ayrılıyordu.
A- ENDÜSTRİ BÖLGESİ
B- TİCARİ BÖLGE
C- İSKAN BÖLGESİ
Endüstri Bölgesi, İstasyon’dan batıya doğru tren hattı ile deniz arasındaki bölge.
Ticari Bölge, Endüstri Bölgesi’nden başlayarak Halk-şimdi Kurum Sineması’nın önünden geçen sokağa kadar olan bölge.
İskan Bölgesi İse, Ticaret Bölgesi’nin sona erdiği yerden batıya doğru, Mersin Çayına kadar olan bölge.
Ayrıca şehirin kuzey batı yönünde bir (Amele Mahallesi) teşkil olunacaktır. Bu bölgelerin dışında batıda ve kuzeyde bahçeler yer almaktadır. Yansen, arsa büyüklüklerini 600-1000 metre olarak belirtmektedir.
Ticaret ve Endüstri Bölgelerinde yol genişliği her ne olursa olsun binalar bodrum katından sonra üç katı geçmeyecektir. Bodrum katı yüksekliği İki, kat yükseklikleri azami 4 metredir.
İskan mıntıkasında binalar bodrum hariç iki kat olacaktır. Bodrum iki metre, kat yüksekliği ençok 4 metre olabilecektir.
İşte Yansen 65 yıl önce Mersin’in geleceğine böyle şekil vermek istiyordu. Ancak birçok etkiler ve etkenler planın bütün özelliklerini kaybettirdi.
(1) F.R. Atay Çankaya Cilt.2.Sa.381
(2) Turhan Beriker 6 ve 7. dönem Mersin Milletvekilliği yapmıştır.
İçel Sanat Kulübü Bülteni Mayıs 2000 Sayısından alınmıştır.

Aynı konuyu sitedeki Semihi Vural’ın,   Pamuğun Çocuğu Mersin Kitabında da bulabilirsiniz.

Top