Kitabın tamamı 4 parçaya bölünerek bu siteye konmuştur. Bu sayfa 2. dir. Kitabın başına dönmek için bu satırı tıklayınız.

AKKAHVE
1940’lı yılların ilk yarısında Mersin’de Toros Oteli ve İstanbul Oteli dışında, yerli veya yabancı bir turistin kalabileceği lüks sayılabilecek bir otel yoktur.
Öte yandan Mersinlilerin ailece gidebilecekleri kapalı eğlence yerleri olarak da sinemadan başka bir yer yoktur. Tüccar Kulübü binasının yapımına başlanmıştır; ama oradan yalnızca üyeler yararlanacaktır. Oysa herkesin yararlanabileceği kapalı bir eğlence mekânına gereksinim vardır.
Tevfik Sırrı Gür bu eksikliklere bir çözüm bulmaya karar verdiğinde, Tüccar Kulübü’nün yanındaki eski taş bina dikkatini çeker. Bu binanın bir depo olan alt katını bir gazinoya, üst katının da üzerine bir kat daha çıkılmasıyla bir otele dönüştürerek kente iki işlevsel mekan kazandırmayı planlar.
3 Mart 1944 tarihli Yeni Mersin Gazetesi otelin açılacağını şu haberle duyurur:
“Şehrimizin muhtaç olduğu bir otel yapılmak üzere elyevm (halen) İdman Yurdu olarak işgal edilmekte olan deniz kenarındaki yapı vilayetçe 35 000 liraya satın alınmıştır. Üst katının yıkılması işi müteahhidine verilmiştir. Altında açık ve kapalı 1000 kişi alacak bir şehir gazinosunun ve üzerine de i
katta 56 odayı ihtiva edecek olan otelin planları tamamlanmak üzeredir. Gazinonun üç ay içinde ve otelin de kıştan önce bitirilmesi umulmaktadır.” [6]
15 Nisan 1944 günkü Yeni Mersin gazetesinde de bir önceki haberde müjdelenen çalışmanın hemen başlatılmış olduğu görülmektedir:
“Şehir gazinosu ve şehir oteli inşaatı önemle inkişaf ettirilmektedir. Gazinonun bu yaz içinde meydana getirilerek açılmasına çalışılmaktadır.”
Tevfik Sırrı Gür’ün, restorasyonu yapacak teknik kadrosunda Halkevi’nin yapımında da yer alan Macar asıllı mühendis Matisner ve geleceği parlak genç bir mimar olan Ertuğrul Menteşe vardır. Ekip binanın zemin katının özelliklerine dokunmayan bir tasarım hazırlar ve restorasyon başlatılır.
Vali Tevfik Sırrı Gür 29 Ekim 1944’teki Cumhuriyet Bayram konuşmasında Akkahve ve Akotel hakkında şu bilgileri verir:
“Yapılacak otel altındaki eski tuz deposunun eşsiz bir kahve olacağını takdir ederek hemen inşasına başlandı. 20-25 gün sonra hizmete açılacağını umuyorum. Bu kahvenin adı Şehir Kahvesi değil, (Akkahve) olacaktır. Altında bulunduğu (Akotel’in) adına uymak için.”
“Akdeniz’in kıyısında bembeyaz, tertemiz bir otel için bundan uygun başka ne isim bulunabilir?” diyerek de otelin adının “Akotel” olacağını bildirir.
Projenin gazino bölümü kısa sürede tamamlanır ve zemin katta yer alan mekân, Akkahve adıyla Vali Tevfik Sırrı Gür tarafından hizmete açılır. Eski antrepo, tarihi iç görünümünü koruyarak lüks bir gazino salonuna dönüştürülmüştür.
Vali Bey araştırıp gazinonun işletmecisini de kendisi bulmuş ve göreve atamıştır. Böylece mekânın nezaheti hiç bozulmayacak, diye düşünmüş olmalı.
Tevfik Sırrı Gür yukarıdaki konuşmasında, otel inşaatında zaman kaybedildiğini ve buna üzüldüğünü, ancak hemen projeye başlanacağını da belirtir.
Çalışmalar başlatılır. Mevcut üst katta plan değişikliği yapılır. Bu katın üzerine bir kat daha çıkılacaktır, ama eski yapının alanı yetersiz görülür. Alanı genişletmek amacıyla bir yeni blok planlanıp binanın batı tarafına betonarme teknikle inşa edilir.
Doğu tarafına da bir kabul salonu ve üst katlara ulaşmak için rahat bir taş merdiven bloğu eklenir.
Üç bloktan oluşan bu yapının cepheleri doğal kesme tasla kaplanacak ve eski Taş Bina böylece yeni bir kimlik kazanacaktır (Bu, günümüz koşullarında bile hünerli eller gerektiren bir işlemdir.)
Vali Tevfik Sırrı Gür ertesi yıl da 29 Ekim 1945 günkü Cumhuriyet Bayramı mesajında yine Akkahve çalışmaları hakkında halk bilgilendirir. Akkahve’nin açılmış olmasından duyduğu mutluluğu da şöyle dile getirir:
“Geçen yıl Akkahve açıldı. Değerli bir orkestra ile çok nezih kış geceleri geçirildi. Şehir, bu kış şehir lokantasına kavuştu. Müzikli ve temiz yemek salonu, bu şehrin medeni seviyesinin ölçüsüdür.”
Akkahve açılmıştır, ama Akotel inşaatı zor ilerlemektedir. Valiliğin olanakları inşaat giderlerini karşılamaya yetmez. Projeyi tamamlamak için kaynak bulamayan Tevfik Sırrı Gür binayı Mersin Belediyesi’ne devreder. 1947 yılında Kastamonu’ya atanıp Mersin’den ayrıldığında bina inşaat hâlindedir.
Belediye de hemen kaynak bulup inşaatı bitiremez ve hatta bir ara bu binanın satılması bile gündeme gelir; ama bu gerçekleştirilemez. Planda değişiklik yapılarak otelden vazgeçilir ve uzun süren uğraşlar sonunda inşaat tamamlanır. Binanın başlangıçta otel olarak düşünülmüş olan üst iki katına Mersin Belediyesi taşınır.
Yıllar boyunca, üst katları inşaat hâlinde olan bu binanın giriş katındaki Akkahve ise tüm görkemiyle varlığını sürdürmüştür.
Akkahve’nin açılışından kısa süre sonra yolu Mersin’e düşen Gazeteci-Yazar Hüseyin Cahit Yalçın, Şubat 1945’te, İstanbul’da yayımlanmakta olan Yedigün Dergisi’nde şöyle yazmıştır:
“Fakat Mersin’de çoktan hazırlanmış nefis bir bina, bir şaheser mevcut. Akşam yemeğini yemek üzere bizi Akkahve’ye götürdükleri vakit hayretimden adeta haykırdım: Ne zaman yaptınız’ dedim.
Eski bir pamuk deposu imiş ve biz onun mahzeninde bulunuyormuşuz. Evet, binanın mahzeni! Viyana’da Rathaus Keller; küçük nispette. Fakat iç içe uzanıp giden gotik kemerlerle muntazam taşları, mütenasip ebadi, vakur ve ciddi manzarasıyla bir mimarlık incisi. Buraya elektrik girmiş, temizlik girmiş, bakım girmiş. Duvarlarını bozmadan tamir etmişler ve bu şaheser canlanmış. Bir tarafında yere kadar inen pencereler var ki, denize bakıyor. Gündüz buramın perdeleri açılınca, denizin manzarası levhanın güzelliğini tamamlayacak. Yalnız bu mahzende yemek yemek zevki için Mersin’e gidilebilir.” [7]
Daha sonra da birkaç kez Mersin’e gelecek olan Eleştirmen-Yazar Nurullah Ataç Kasım 1946’da yaptığı bir Mersin gezisi dönüşü Ulus gazetesinde “Mersin’in Akkahve’sini gördüm, o Akkahve’de bir karakahve içtim, sonra koca Halkevi’ni gördüm…” diye yazar. [8]
Bu yazılardan da anlaşılıyor ki, Vali Tevfik Sırrı Gür’ün gazino konusundaki girişimi amacına ulaşmış ve Mersin, sosyal hayatında önemli bir yer tutacak olan işlevsel bir mekâna kavuşmuştur.
Peki, Akkahve nasıl bir yerdi? Bilinen anlamda bir kahvehane miydi, yoksa İstanbul’un Markiz’i, Lebon’u gibi bir yer miydi? Gazino muydu, lokanta mıydı? Nasıl yönetiliyordu?
Akkahve’nin ilk müdavimlerinden olan Ressam-Mimar Nuri Abaç bu soruların yanıtlarını şöyle veriyor:
“… Sanırım ki, bunların hepsinden azıcık vardı. Akkahve galiba, Avrupa’dan örneklenen bir statüye sahipti. Akkahve’yi
Rusya’dan kaçmış bir Kazan Türkü olan Hasan Baba yönetiyordu. Rus asıllı karısı ve oğlu da ona yardımcı oluyorlardı.
Yıllar boyunca Akkahve yöneticileri ile aramızda mesafeli, ama dostluk içeren bir birliktelik sürüp gitti.” [9]
Mersin’in yerel tarihine ait birçok bilgiyi günışığına çıkarmış olan Araştırmacı-Yazar Şinasi Develi Akkahve’nin ilk yıllarını şöyle tanımlamaktadır.
“…Akkahve o zamanlar Mersin’in müzikli, nezih bir dinlenme yeri ve aynı zamanda Mersinli sanatçıların bir sanat lokali haline gelmişti.” [10]
Şinasi Develi bir başka yazısında da Akkahve’yi İstanbul’da şair ve yazarların buluştukları Meserret Oteli’ne benzetiyor ve şöyle devam ediyor:
“Biz de zaman zaman gidip otururduk; yemek yer, piyanonun hafif melodisini dinler; caddeden geçenleri izlerken, bir köşede toplanıp heyecanlı konuşmalar yapan gençler de dikkatimizden kaçmazdı.
Akkahve’yi işleten Hasan Taşayır adlı kişiyi, Vali Tevfik Sırrı Gür’ün özellikle getirdiği söylenirdi. Kendisi ve eşi Feride Hanım Beyaz Rus idiler. Hanımı piyano çalardı. Hasan Taşayır 27.04.1954 tarihli Yeni Mersin’ gazetesine verdiği ilanda, işletmekte olduğu Akkahve lokantasına Mersin’in öteden beri ihtiyacı olan bir aile cazını temin ettiğini; öğlen ve akşam yemeklerini cazlı olarak müşterilerine sunacağımı duyuruyordu. Böylelikle piyanonun yanına bir de orkestra eklenmiş oluyordu.” [11]
Akkahve’ye Atatürk Caddesi üzerindeki kapısından girilirdi. Kalın duvarları ve konumu nedeniyle her zaman loş ve serindi.
“Boza ve tost işi Mersin’de ilk kez Akkahve’de yapılmıştır. Akkahve işleticisi, yaz mevsiminde deniz tarafında 6-8 masalık servis açardı. Binanın önü beyaz sükkâri taşlarla döşenmişti. Yaklaşık 6-7 metre kadar düzgün bir taşlık zemine sahipti. Dar bir basit tente, gölgehk sağlıyordu. Akkahve ile Aile Bahçesi arasında da çiçekli küçük bir yeşil alan vardı.” [12]
“Akkahve’nin batı kanadın-da 1955-60 yılları arasında eski Mersinlilerden Münir Sümen’in işlettiği ‘Martı’ adlı nezih bir mekân vardı. Yaz aylarında binanın deniz tarafında, açık havada da lokanta hizmeti verilirdi.” [13]
Akkahve’nin batısında da Aile Bahçesi adlı bir mekân vardı. Sıcak Mersin ikindi ve akşamlarında aileler çocuklarıyla birlikte önü deniz olan Aile Bahçesi’ne giderler, dönemin tek meşrubatı olan gazoz içerek birazcık olsun serinlerlerdi. Mekânın cadde tarafındaki bölümünde lokanta hizmeti de verilirdi.
“Aile Bahçesi’nde zaman zaman İstanbul’dan gelen grupların varyete türü gösterileri de izlenirdi.”[14]
Akkahve’nin doğusunda yer alan Tüccar Kulübü binası 1986 yılında yıkılarak yerine şimdiki Mersin Ticaret ve Sanayi Odası binası yapılmıştır. Tüccar Kulübü de beşinci kata yerleşmiştir.
1960’tan sonra Akkahve için gel-gitlerle dolu bir dönem başlar. Önce Belediye tarafından depo olarak kullanılır, ama Vali Ömer Lütfi Hancıoğlu’nun 1962 yılında Mersin’e atanmasıyla Akkahve’nin kaderi değişir. Vali kentte bir Güzel Sanatlar Galerisi açılmasını ister ve o dönem devletçe oluşturulmaya çalışılan yedi galeriden birinin Mersin’e konuşlanması için çalışma başlatır.
Ressam Ilhan Çevik bunun için görevlendirilerek Ankara’ya gönderilir.
Vali, galeri olarak Belediye Binası’nın alt katını, yani Akkahve’yi gün görmüştür. Açılması konusunda olumlu sonuç alınınca da mekânın galeriye ayrılan bölümü temizlenip ardiye halinden arındırılır. İlhan Çevik’in Ankara’dan getirdiği yaklaşık 35 eserlik bir sergiyle Devlet Güzel Sanatlar Galerisi 1963 yılında kapılarını açar ve ardından da yıllarca hem Türk Resim Sanatı’nın ustalarının eserlerinden oluşan sergilere hem de kişisel sergilere ev sahipliği yapar.
1980 yılında Galeri, Atatürk Caddesi’ndeki Fuar Apartmanı’nın zemin katına taşınırsa da kısa süre sonra Akkahve’ye döner ve sergilere ev sahipliği yapmaya devam eder.
1985 yılında İstanbul’da kurulan Mersin Liselileri Derneği bir Mersin Haftası düzenlediğinde etkinliklerden biri de 1950’li yıllarda Mersin Lisesi’nde öğrenci olan üç sanatçının, Ressam-Seramik Sanatçısı Güngör Arıbal, Hattat-Ressam Etem Çalışkan ve Seramik Sanatçısı Erdinç Bakla’nın yapıtlarından oluşan büyük bir sergidir. Bu sergi 28 Ekim 1987 tarihinde Güzel Sanatlar Galerisi’nde açılır ve açılış Vali Sabahattin Çakmakoğlu tarafından yapılır.
1989 yılında Galeri tekrar Akkahve’den taşınmak zorunda kalır, 1992 yılında ise aynı yere geri gelir.
Mersin Lisesi’ndeki öğrencilik yıllarında Akkahve’nin müdavimi olan, ancak resim öğrenimi yapmaya imkân bulamayan Doğan Akça da yıllar sonra resim yapmaya başladığında Mersin’deki ilk sergisini 20 Nisan 1992 tarihinde bu galeride açar. Aynı tarihte, galerinin diğer bölümünde de Mersin Liselilerden Dr. Türkyılmaz Sakınç bir resim sergisi, Rafet Van bir yontu sergisi açarlar.
1993 yılında Akkahve’deki galeri Ressam Tuncay Özgenel’in yönetiminde hizmet verir. O yıl Galeri’de Nuri Abaç, Mehmet Mahir, Zahit Büyükişleyen, Etem Çalışkan, Güngör Arıbal, Cemal Turan, Ahmet Yeşil gibi Mersinli ressamların; Hüseyin Gezer gibi usta bir heykeltıraşın; Hüseyin Sevim, Ethem Aydın gibi öğretmen ressamların; karikatürist Sudi Abaç’ın eserlerinden oluşan sergiler ve “Esbank 9. Resim Yarışması Sergisi” açılır.
1993 yılı sonunda ise Galeri bir daha geri dönmemek üzere Akkahve’ye veda eder. Onca yıl sosyal ve kültürel bir işlev görmüş olan o görkemli mekân Belediye tarafından büro olarak kullanılmaya başlanır; kullanılmaktadır.
Geçen yıllar içinde Taş Bina’nın dış görünümünde bir değişiklik yapılmamıştır. Ancak kıyı doldurulduğu için deniz binadan çok uzaktadır artık.
Vali Tevfik Sırrı Gür (1892-1959) 1892 tarihinde İstanbul’da doğdu. Babası Darülfünun müderrislerinden, Maarif Meclisi reislerinden Sırrı Efendi, annesi Nesime Hanım’dır. Soğukçeşme Askeri Rüştiyesi’nden sonra, İstanbul İdadisi’nde öğrenim gördü. Ağustos 1911 tarihinde Mülkiye’den iyi derece ile mezun oldu. Kayıtlarda okul numarasının 619 olduğu yazılıdır.
12 Ocak 1912 tarihinde İstanbul Vilayeti Maiyet Memurluğu’na ve ek görev olarak da Kabataş Sultanisi Tarih muallimliğine vekaleten tayin edilerek devlet hizmetine girdi.
14 Haziran 1912 ‘de Üsküdar Sancağı, 1 Kasım 1913 tarihinde Edirne Vilayeti Maiyet Memurluğu’na, 23 Kasım 1913’ de Şahin (Edirne), 8 Temmuz 1914 ‘te Pınarlı Nahiye Müdürlüklerine tayin edildi. Pınarlı Nahiye Müdürlüğü’nden kaymakamlığa terfi etti.
25 Eylül 1914 ‘de Babaeski Kazası Kaymakamlığı’na atandı. Bu görevinde iken askere alındı. Yedek Subay olarak I. Dünya Savaşı boyunca çeşitli birliklerde görev yaptı. Mayıs 1920’de terhis edildi.
10 Temmuz 1920 tarihinde Hayrabolu Kaymakamlığı’na getirildi. Trakya’nın Yunanlılar tarafından işgali üzerine Anadolu’ya geçerek Milli Hükümet emrine girdi. 2 Şubat 1921’de kaymakamlıktan mutasarrıflığa yükseltildi. Bu görevde iken bir süre Edirne Belediye Reisliği yaptı. 29 Mayıs 1928’de II. Sınıf Mülkiye Müfettişliği’nde bulundu.
1 Aralık 1931’de İçel, 28 Şubat 1933’de Elazığ, 13 Temmuz 1937’de Muş, 2 Haziran 1943’de ikinci defa İçel valiliğine atanan Tevfik Sırrı Gür, 1 Kasım 1947’de Kastamonu valiliğine atanınca C.H.P. Mersin Halkevi Başkanlığı’nın 572 sayılı, 18 Kasım 1947 tarihli davetiyesi ile yapılan toplantıda Mersin’e veda eder ve 19 Kasım 1947 günü Mersin’den ayrılır. Kastamonu Valiliği’nden de 14 Haziran 1950 tarihinde emekliye ayrılır.
Valiliği süresince onun imar çalışmalarından memnun kalan Kastamonulular, vakitsiz yapılan bu emeklilik işini protesto etmek amacıyla, o zamanki belediye reisini istifa ettirerek belediye reisliğine Tevfik Sırrı Gür’ü getirdiler. Gür Ekim 1952’de belediye reisliğinden istifa ederek, Türkiye’de ilk defa beton briket atölyesi kurup işletmeye başladı. Ayrıca Ankara’da sun’i mermer atölyesi kurmuş, işletiyordu.
Gür 1954 yılında Mersin’den CHP adaylığını koymuş, ama ön seçimi bile kazanamamıştır.
28 Şubat 1959 günü geçirdiği bir kalp krizi sonunda Hakkın rahmetine kavuştu.
26 yaşında iken Mukaddes Hanım’la evlenmişti. İki kız evlat babasıydı. (Fazıla Gür ve Melike Gür Hanımlar). Fransızca ve Almanca biliyordu.
Tevfik Sırrı Gür Mersin’e vali olarak atandıktan kısa bir süre sonra o tarihlerde yayımlanan Yeni Mersin Gazetesi’nde Mersin’de ve vilayetin ilçe ve kasabalarında gerçekleştireceği 100’e yakın projelerini anlatmış, sanırız çoğunu gerçekleştirmişti. Silifke ortaokulu inşaatı da bunlardan birisidir.
Mersin Halkevi binasından evvel görev yaptığı yerlerde pek çok mimari projeyi hayata geçiren Vali Tevfik Sırrı Gür, Elazığ, Harput, Pertek, Hozat, Mağden ve Muş Halkevleri’ni inşa etmişti. Halkevleri ve işlevleri hakkında deneyimliydi. Ayrıca 300’e yakın çeşitli inşaat yaptırmıştı.
Not: Mersin’de Güzel Sanatlar Galerisi müdürü İlhan Çevik bir cemile olarak Vali Tevfik Sırrı Gür’ün bir büstünü yapar. “Çıkarma Birlikleri Komutanlığı” desteği ile bronz dökümü aşamasına gelinir. Komutan’ın tayini çıkınca da iş kalır, tamamlanamaz.