MERSÄ°N’Ä°N EN ESKÄ° TESÄ°SÄ° Ä°NGÄ°LÄ°Z YAÄž FABRÄ°KASI – Semihi Vural

MERSÄ°N’Ä°N EN ESKÄ° SANAYÄ° TESÄ°SÄ° “GOLD” Ä°NGÄ°LÄ°Z YAÄž FABRÄ°KASI – Semihi Vural
Yeni iÅŸlevler verilebilecek – ESKÄ° MERSÄ°N YAPILARI
Bir anıt yapı kimliği ile, tarihi dokusu içinde ayakta kalabilmiş kentimizin nadir binalarından biridir, İngiliz yağ fabrikası. Kurulduğu dönemi ve işlevini düşündüğümüzde, batının henüz yaşamaya başladığı sanayi devrimine, ülkemizde belki de ilk ayak uyduran kentimizin, bu yapıyla damgasını bastığı da görülebilir.
ÇeÅŸitli zamanlarda yeni görevler alıp yeniden çalışan yapı, bugün yine yeniden, yeni bir iÅŸleve hazır durumdadır… Dileriz, o iÅŸlevi kendisine verebilecek birileri bulunsun.
Mersin’de 1853 yılında Ä°ngiliz asıllı Levanten Mr. Gold tarafından pamuk üretiminde çırçır prese fabrikası olarak kurulmuÅŸ olup aynı dönemde Tarsus ve Adana’da tesis edilmiÅŸtir.
Amerikan iç savaşı yıllarında, dünya pamuk ticaretini ellerinde bulunduran Ä°ngilizlerin Türkiye’deki ilk yatırımlarıdır. En büyük Ä°ngiliz kuruluÅŸlarından olan “Wittal ÅŸirketinin öncülüğünde 1910 yılında The Mersyna Oil And Cake Mill Co. Ltd. tarafından Tarsus yolundaki fabrika yeniden kurulup geliÅŸtiriliyor. Åžirketin 1,400 paya bölünmüş 14,000 Sterlin olan sermayesi Wittal ailesine aitti. 1911’de ÅŸirket sermayesini iki katına çıkardı. Aynı aile iÅŸletmeyi uzun yıllar sürdürdü.
Bina 28 Temmuz 1916 da Fransızlar tarafından denizden bombalandı ve hasar gördü. Cumhuriyetten sonra bir süre “TuryaÄŸ” ÅŸirketi tarafından çalıştırıldı.
Halkın Ä°ngiliz fabrikası olarak isimlendirdiÄŸi fabrika daha sonra Ziraat Bankası’na geçti. Banka fabrikayı 1938 yılına kadar nebati yaÄŸ ve sabun fabrikası olarak iÅŸletmiÅŸ, o tarihten sonra Türkiye YaÄŸ ve Mamulatı Sanayi Limited Åžirketi’ne beÅŸ yıllığına kiralanmıştır.
İçel Sanat Kulübü – San Kulüp – Aylık Kent Sanat Bülteni Nisan 1993 yıl 3 sayı 12