KÄ°LÄ°KYA ‘DA BÄ°R ATHENA PARTHENOS

Yrd. Doç. Dr. Serra Durugönül Mersin Üniversitesi
Sömek’te 1.30 m yükseklikte oyulmuÅŸ olan ve niÅŸi tümüyle kaplayan kadın figürünün Athena’yı temsil ettiÄŸinden hiç kuÅŸkumuz yoktur. Bunu kabartmanın yanındaki yazıt çok açıkça bize aktarmaktadır. Bunun ötesinde. Bu eserin sanatçısının da adı belirtilmiÅŸtir: “Markou Mena, Hermofilos’un oÄŸlu”. Yazıt şöyle devam eder: “Dionisu henüz hayatta iken uykusu esnasında emir edildiÄŸi ÅŸekilde, daÄŸlarda yaÅŸayan Athena Krisoa için yaptırdı”.
Ne bu eseri yaptıran Dionisu, ne de yapan sanatçı Markou Mena hakkında daha ayrıntılı bilgelere sahibiz. Ama “daÄŸlarda yaÅŸayan Athena Krisoa” ya Kilikya’da bir kez daha, sadece yazıt olarak da olsa, rastlıyoruz. Silifke’ nin kuzeyinde, (Kırobası) Mara’nın güneyinde, doÄŸal bir maÄŸaranın giriÅŸinin üstünde böyle br yazıt tekrar karşımıza çıkıyor. Bu sefer yazıtı yazdıran Rondas adında bir ÅŸahıs.
Bu yazıtlardan “daÄŸlarda yaÅŸayan”, yani daÄŸları ve burada yaÅŸayan insanları koruyan Athena Krisoa’nın bölgede tapınılan bir tanrıça olduÄŸunu anlıyoruz.
Bu “Iakabı” ile’8ömekli Athena, Anadolu’ nun bu köşesinin, kendisi için yarattığı bir tanrıçadır. Ama bu Athena, ikonografik özellikleriyle Kilikya tanrıçalığının yanısıra Yunan panteonunun da en büyük tanrıçalarından biri olduÄŸunu bize göstermektedir.
Atributları ile, yani kalkanı, mızrağı, yılanı, yanındaki sütunu ve tipik miğferi ile belli bir Athena tipini canlandırmaktadır: Athena Parthenos.
Athena Krisoa’nın Athena Parthenos’tan ayrılan özellikleri ise ÅŸunlardır: Athena Krisoa, Parthenos gibi elinde Nike’nin, yani zafer tanrıçasının bir figürünü taşımamaktadır. Ayrıca Parthenos’un vücudunun ağırlığını saÄŸ bacağı taşırken, Krisoa’nınki sol bacağı tarafından taşınmaktadır.
Sömekli Athena Krisoa’nın bu farklılıklarının yanı sıra, bir de sanatçısının eklediÄŸi çok güzel bir ayrıntısı vardır. Athena’nın solunda, arkasından fırlarcasına çıkmış olan bir at. .DoÄŸu Yunan sanatı nda orijnalde tanrı figürlerine ait olmayan atributların eklenmesi çok yaygındır. Buna “Anadolu Rönesans”ı da denmektedir (R. Fleischer, EPRO 1973, 365).
Atın yanı sıra kabartmanın dış yan cephesinde hilal, yıldız ve şimşek gibi astral semboller de bulunmaktadır.
Athena’ya, yani Yunan mitolojisindeki güçlü, savaşçı ve koruyucu tanrıçaya, Kilikyalılar tarafından bir baÅŸka kimlik daha katılmıştır. Anadolu’da, özellikle ana tanrıçalara, astral semboller verilerek onların insanoÄŸluna doÄŸumu, yaÅŸamı ve ölümü verdikleri vurgulanmaktadır.
Sömek’teki Athena kabartması bize Yunan inançlarıyla yöresel inançların kaynaÅŸarak bir bütün oluÅŸturduÄŸunu gösteriyor. Anadolu, tarihi boyunca birçok medeniyetleri, farklı dinleri, dilleri ve ırkları kaynaÅŸtırmış, bir bütün ortaya koymuÅŸtur. Bu özellik Anadolu topraklarının yapısında vardır. Nasıl ki Sömekli Athena M.S.3. yüzyılda, kaynaÅŸmanın sembolü olarak betimlenmiÅŸ ve o zamandan bu yana halen bizi Kilikya daÄŸlarından izliyorsa, bunu nice yüzyıllar daha yapacaktır. İçel Sanat Kulübü Aralık 1999  Bülteninden alınmıştır.