,

İSMET İNÖNÜ’NÜN MERSİN ZİYARETLERİ – GÜNDÜZ ARTAN

Inonu.jpg

İsmet İnönü’nün Mersin ziyaretlerinin ilginç özellikleri vardır. İlk ziyaretini BaÅŸvekil iken yapan İsmet PaÅŸa, CumhurbaÅŸkanı olarak ve son kez Muhalefet Partisi baÅŸkanı olarak gelmiÅŸtir.

2. Dünya Savaşı içinde İngiltere BaÅŸbakanı Churchill ile Yenice Mülakatı da Mersin’i onurlandıran tarihi bir olaydır.

İsmet PaÅŸa’nın Çukurova’da Kuvayı Milliye mücadelesiyle ilgili sözleri, Batı Cephesinde zaferler kazanmakta iken Güney Cephesini de heyecanla izlemekte olduÄŸunun belgesidir.

BaÅŸvekil İsmet PaÅŸa, TBMM’nde 25 Eylül 1920 günü yaptığı konuÅŸmada Çukurova cephesindeki mukavemetin azametini ÅŸu sözlerle ifade ediyordu:

“Muntazam kuvvetlere karşı Adana, Tarsus, Mersin ahalisinin gösterdiÄŸi mukavemeti, ondan fazla olarak düşman kıtaatına hücum için layenkati (kesilmeyen) faaliyetini, eÄŸer biz layıkıyla ifade edemiyorsak, fevkalade heyecan içinde söylenecek söz bulamadığımızdandır.

Fakat ahfadımız ve tarihimiz bütün mefahiri (övünçleri) içinde Adana cephesinde cereyan eden vukuatı iftihar ile telakki ederek muazzamat meyanında (büyük iÅŸler arasında) görecektir.”

Tarihin ne garip bir cilvesidir ki Mersinliler için “olaÄŸanüstü heyecan ile söz bulamayan” İsmet İnönü, 34 yıl sonra “Muhalefet Partisi Lideri” olarak ziyaretinde Mersinlilere hitap etmesini önlemek için Cumhuriyet Meydanına sokulmamak istenmiÅŸ, basit ve gülünç oyunlara raÄŸmen, silah arkadaşı Mustafa Kemal Atatürk’ün heykelinin yanındaki kürsüye omuzlar üstünde çıkabilmiÅŸti.

1) İLK ZİYARET 28 ÅžUBAT 1926 BaÅŸvekil İsmet İnönü, 28 Åžubat 1926 Pazar günü saat 11’de Mersin’e trenle gelmiÅŸtir. Yenice istasyonunda, havanın soÄŸuk ve yağışlı olmasına karşın Adana, Mersin, Silifke heyetlerinin de katıldığı kalabalık karşılayıcıların ve öğrencilerin sevgi gösterisiyle karşılanmıştı. Heyette Konya Ordu MüfettiÅŸi Fahrettin (Altay) PaÅŸa, yaveri Atıf Bey vardı.

Vilayeti, Belediyeyi, Türk Ocağını ve Cumhuriyet Halk Fıkrasını ziyaret eden İsmet PaÅŸa, Belediyede, “Mersin imara çok istidatlı bir ÅŸehirdir.” demiÅŸtir.

Bir hafta konuk olan İsmet PaÅŸa, 7 Mart 1926 akÅŸamı Türk Ocağı’nın Ocak sinemasında verdiÄŸi musiki konserinde bulunmuÅŸtur. Musiki Åžubesi defterine “Ocaklıların Musiki konseri, 7 Mart 1926 akÅŸamı hatırasını zevkle, memnuniyetle muhafaza edeceÄŸim. İsmet” yazan paÅŸa, ertesi gün Türk Ocağı’nı ziyaretinde hatıra defterine ÅŸunları yazmıştır:

“Mersin Türk Ocağında Ocaklıların Musiki Konserinde bütün Ocaklı arkadaÅŸlarla samimi ve zevkli bir gece geçirdik.

8 Mart 1926 İsmet” Atatürk’ün 17 Mart 1923 ziyaretini “Atatürk Bayramı” olarak kutlayan Mersinliler, 1942 yılında yeni bir geleneÄŸi baÅŸlatmış, 28 Åžubat’ı “İsmet İnönü’nün Mersin’i ziyaretinin Yıldönümü” olarak kutlamışlardı.

O gün Halkevinde bu ziyaretin 16.yıldönümü töreninde, İçel Milletvekili Muhtar Berker, Ortaokul Müdürü Ferit Kuran, Türkçe Öğretmeni Burhan Altay’ın konuÅŸmalarından sonra öğrenciler ÅŸiirler okumuÅŸlardı. Birkaç yıl yapılan bu kutlama sürdürülmemiÅŸtir.

2) 30 OCAK 1943 YENİCE MULAKATI
CumhurbaÅŸkanı İsmet İnönü, 1943 yılında ilimize iki kez gelmiÅŸtir. Yakın tarihimizde Yenice mülakatı olarak bilinen 30 Ocak 1943 İnönü-Churchil Mülakatı için Mersin’e uÄŸramasa da-İnönü’nün Yenice’de geçen bir günü, İlimizi ziyaretlerinden birisi, belki de en önemlisidir.

Bir gün önce Yenice’ye gelen özel beyaz tren, 30 Ocak 1943 sabahi Adana’ya uçakla gelen Türk ve İngiliz heyetlerini Adana ÅžakirpaÅŸa lsyonu’ndan Yenice istasyonuna getirdi ve ayrı bir hatta alındı.

Tarihi görüşmede, İngiltere BaÅŸbakanı Winston Churchill’in Türkiye’nin müttefikler yanında savaÅŸa katılması önerisine İsmet İnönü, ilke olarak bunu benimsediklerini ancak koÅŸulları olduÄŸunu söylemiÅŸtir.

Türk ordusu modern silahlarla donatılmalıydı. Sovyetlerin savaÅŸ içinde ve sonundaki tutumu da önemliydi. İnönü’nün savaÅŸa girme konusundaki isteksizliÄŸini bilen Churchill, fazla ısrarcı olmamıştır.

İnönü, usta siyasi manevralarla ülkemizi savaş macerasına girmekten kurtarmış ancak Türkiye, savaşın zorluklarını, dışında kalmasına rağmen yaşamıştır.

3) 7-8 KASIM 1943 ZİYARETİ
CumhurbaÅŸkanı İsmet İnönü, 7 Kasım 1943 PerÅŸembe günü Adana’dan trenle saat 20.30 da geldi. Limandaki vapurların düdük çalarak selamladıkları İnönü ve yanındaki heyet, istasyonda coÅŸkun tezahüratla karşılandı.

TBMM Başkanı Abdülhalik Renda, Başbakan Hasan Saka, Genelkurmay Asbaşkanı Orgeneral Asım Gündüz, Orgeneral Mustafa Muğlalı, Tümgeneral Kemal Yaşınkılıç, Tümgeneral Şükrü

Kanatlı, Tümgeneral Seylettin Aykuter. maiyeti erkanı ve bazı milletvekillerinin bulunduğu heyetle birlikte otomobillerle şehre hareket edildi. Millet bahçesindeki akşam yemeğinden sonra denizde yapılan şenlikler ile tezahürattan memnun olan İsmet İnönü ve yanındaki heyet, Vali konağında istirahate çekildiler.

8 Kasım 1943 Cuma günü saat 9.00’da Deniz Gedikli ErbaÅŸ Ortaokulunu ziyaret eden İnönü, okul komutanı Güverte Yarbay Hamit Ültan’ tan bilgi aldı, ders izledi.

9.25 de ortaokulu ziyaret ederek müdür Muhlis SivrioÄŸlu ‘dan bilgi alan ve ders izleyen İnönü, saat 9.50’de Deniz Harp Okuluna geldiler. Askeri törenle karşılanan İnönü, okul Komutanı Yarbay Asım Şınık tan bilgi aldı, ders izledi.

Silifke’ye hareket eden İnönü, oradaki incelemelerinden sonra saat 16.00’ da Mersin’e döndü. DDY iskelesine incelememeden sonra, Vali konağında Milletvekillerinden bilgi alan İsmet İnönü, orada toplanan binlerce Mersinlilere veda etti.

Otomobille istasyona giden CumhurbaÅŸkanı ve yanındakiler saat 17.00’de trenle Adana’ya uÄŸurlandılar.

4) 6 EKİM 1946 ZİYARETİ
Özel treniyle Güney illerinde tetkik gezisine çıkan CumhurbaÅŸkanı İsmet İnönü, 6 Ekim 1946 Pazar günü saat 14.30’da Yenice İstasyonunda karşılandı. EÅŸi, oÄŸlu Erdal İnönü ve kalabalık heyet eÅŸlik ediyorlardı. Vali Tevfik Sırrı Gür, CHP İdare Kurulu BaÅŸkanı Mithat ToroÄŸlu, Belediye BaÅŸkanı Fuat Morel, Adana’dan gelen CHP Bölge MüfettiÅŸi Denizli Milletvekili Abidin Ege, Vali Vekili, Belediye BaÅŸkanı ve Seyhan milletvekillerini trende kabul eden İnönü; Tarsus İstasyonunda toplananları selâmladı, dönüşte uÄŸrayacağını söyledi.

Saat 16.00’da, bayraklarla donatılan istasyonda on bin kadar Mersinlinin alkışları ve sevgi gösterisiyle karşılanan İnönü, Vali Tevfik Sırrı Gür ile otomobile bindiler. Caddeleri dolduran halkı selamlayan İnönü, Halkevine gitti. Yeni yapılan Halkevi binasının bütün salonlarını gezdi, bilgi aldı. Halkevi Åžeref Defterine ÅŸunları yazdı:

“Mersin Halkevini zevkle ve iftiharla gezdim, bu ev halkevlerimiz içinde bir incidir. Memleket ölçüsünde ehemmiyet ve kıymet kazanacaktır. Vali Tevfik Sırrı Gür ve Mersinlilere bu halkevi için tebriklerimi ve teÅŸekkürlerimi yazmak ile bahtiyarım. 6 Ekim 1946
CumhurbaÅŸkanı İsmet İnönü”

Müftü Köprüsüne kadar otomobille bir gezi yapan İnönü, Tüccar Kulübünde denize bakan balkonda dinlendi. Vali Tevfik Sırrı Gür ve Belediye BaÅŸkanı Fuat Morel’den ÅŸehir ve ticaret durumu konusunda bilgi alan CumhurbaÅŸkanı, “Burada bir liman yapılması iyi olur.” demiÅŸtir.

Saat 17.15’te Kulüpten ayrılan ve İstasyon Caddesinden sonra yeni açılmakta olan İnönü Bulvarından geçerek Vali Konağına gelen İnönü, gece Vali Konağında konuk olmuÅŸtur. CumhurbaÅŸkanı, Pazartesi sabahı Liseyi ziyaret etmiÅŸ, sınıflarda derslere girerek öğretmen ve öğrencilerle konuÅŸmuÅŸ, Okul Müdüründen bilgi almıştır. Åžehir içinde otomobille gezinti yapan İnönü, saat 9.30’da Vali ve CHP yetkilileriyle birlikte trenle Tarsus’a gitmek üzere istasyonda törenle uÄŸurlanmıştır.

5) 22 ŞUBAT 1948 ZİYARETİ
Çukurova’daki sel baskını nedeniyle özel treniyle Adana’ya hareket eden CumhurbaÅŸkanı İsmet İnönü, 22 Åžubat 1948 Pazar günü saat 10.00’da Yenice İstasyonundan karşılanmıştır.

EÅŸi Mevhibe İnönü, Bakanlar Nihat Erim, Nuri Özsan ve Parti temsilcisi Hasan ReÅŸit Tankut’tan oluÅŸan heyete istasyonda Orgeneral K. Cebenoyan katılmıştır. Vali Åžefik BicioÄŸlu, Tarsus Kaymakamı, Mersin, Tarsus Belediye BaÅŸkanları, Parti mensupları ve gazeteciler tarafından, karşılanan İnönü ve heyet, otomobillerle Mersin’e hareket etmiÅŸlerdir. İnönü, Halkevi binasını gezmiÅŸlerdir. Burada bir çocuÄŸun verdiÄŸi buketi eÅŸine verince Mevhibe Hanım “Kış günü çiçek!” demiÅŸtir. Saat 14.00’de otomobillerle Yenice’ye dönen ve saat 15.00’te trenle Adana’ya hareket eden CumhurbaÅŸkanı, törenle uÄŸurlanmıştır.

6) 18 NİSAN 1954 ZİYARETİ
2 Mayıs 1954 Milletvekili Seçimi propaganda gezisine çıkan İsmet İnönü, 18 Nisan 1954 Pazar günü, CHP’nin düzenlediÄŸi mitinge konuÅŸmak üzere Mersin’e gelmiÅŸtir.

18 Nisan 1954 Pazar günü öğleden sonra, Adana’dan gelmekte olan İnönü’yü Tarsus’ta karşılayan Mersinli CHP’liler, Cumhuriyet Alanının DP’lilerce doldurulmuÅŸ olduÄŸunu görmüşlerdi. Åžehir giriÅŸinde İnönü’nün de bulunduÄŸu açık cipe hücum edilmesine, otomobillerdeki parti bayraklarının yırtılıp koparılmasına, otomobillere zarar verilmesine öfkelenen CHP’liler, miting alanının iÅŸgal edilmesinden, önce bir ÅŸey anlayamadılar. Aleyhte tezahürat ve küfürlü hitaplarını artıran DP’liler İnönü’nün, Atatürk heykeli önünde hazırlanan kürsüye çıkmasına engel oluyorlardı. Eller ve omuzlar üstünde güçlükle kürsüye çıkarılan İnönü’nün konuÅŸması engelleniyordu. Saat 17.00’ye doÄŸru baÅŸlayan mitingde İnönü’nün sesini duyurmamak için önce hoparlör düzeni sabote edilerek telleri koparıldı. Bununla yetinmeyen DP’liler Garnizonda bayrak indirme törenine hazırlanan bandoyu getirterek alan yakınına yerleÅŸtirmiÅŸ, ulusal marÅŸların çalınmasını saÄŸlamışlardı. Daha sonra havanın karardığı belirtilerek polis müdahalesiyle miting dağıtılmıştı.

Karşılama sırasında parti bayrakları gibi Türk bayraklarının da yırtıldığını iddia eden haber ve İnönü’nün eller üstünde kürsüye çıkarılmasını gösteren resimler, ertesi günkü İstanbul gazetelerinde yer almıştı.

Eski valilerden Tevfik Sırrı Gür, Mersin Valisi Åžakir Canalp’a çektiÄŸi telgrafta, İnönü’ye yapılan saldırıları kınamış ve Valiyi istifaya çağırmıştı.

Bu ziyareti, İsmet İnönü’nün son ziyareti olmuÅŸtur. 1920 yılında TBMM’de Mersinliler için “olaÄŸan üstü heyecan ile söz bulamayan” İnönü, 34 yıl sonra böyle bir muameleye lâyık mıydı?
İçel Sanat Kulübü Aylık Bülteni 2004/128. sayısından Alınmıştır.

Share this post

Biyografik Bilgi

scroll to top