KUVAYI MİLLİYE SARAYI MERSİN’DE ÖRNEK BİR GİRİŞİMİN ÖYKÜSÜ – Gündüz ARTAN
Mersin’in Kurtuluşu’nun 75. yılı dolasıyla 3 Ocak 1997 akşamı Sanat Kulübü’müzün düzenlediği anma toplantısında, katılanların ortak dileği, Mersin’de Kuvayı Milliye Müzesi kurulması için etkin girişimlerde bulunulması oldu. Bu yıl Balıkesir’de kurulan müze, güzel bir örnektir. İki yıl önce Atatürk Evi’nin bir duvarında oluşturulan “köşe” ile yetinemeyiz.
Bu güzel dilek, 35 yıl önce başlatılan ve 10 yıllık bir çabayla gerçekleştirilen bir girişimi hatırlattı. Düşünenleri, emeği geçenleri ve katkıda bulunanları saygıyla anıyorum.
Kuvayı Milliye Mücahit ve Gazileri Cemiyeti’nin 1951 yılında kurulan Mersin Şubesi, yöneticilerinin özverili çalışmalarıyla pek çok hizmeti gerçekleştirmiştir. 1958-1973 arasında (iki yıllık ara verme dışında) 160 sayı yayınladıkları “Kuvayı Milliye Dergisi” gerçek bir hazinedir…..
Bu dernek tarafından yaptırılan binanın (dergideki haber ve yazılardan yararlanarak hazırladığım) ilginç öyküsünün unutulmaması gerektiğine inanıyorum.
Cemiyet’in Mersin Şubesi, 1962 yılında, bir katı Kuvayı Milliye Müzesi olacak, bir binanın yapımına girişmiş ve Kuvayı Milliye Dergisi’nin Mayıs 1962 tarihli 43. sayısında Başkan Lütfi Oğuzcan imzasıyla yayınlanan “Hamiyetli İçel Halkına” seslenişiyle duyurulmuştur.
Bağış kampanyası İçel Milletvekili Dr. İhsan Önal’ın 2.000 lira bağışı ile başlamış, birçok hayırsever hemen katılmışlardır. Postane önünde ve yeni Liman Caddesi üzerinde Milli Emlak’a ait bir arsa satın alınmış ve 204.000 lira keşif bedeli plan hazırlatılmıştır. Gerekli kereste Tarım Bakanlığı tarafından bağışlanmış; Liman İnşaatını yapmakta olan Hollanda Kraliyet Şirketi de taş, kum, çakıl gibi malzemenin inşaat yerine ücretsiz taşınmasını üstlenmiştir.
Emlak Kredi Bankası’nda açılan Küçük Yapı Tasarruf Hesabında biriken fakat inşaata başlamaya yetmeyecek miktardaki bağış parası (20.000 TL.), Akbank’ta açılan ikramiyeli hesaba nakledilmiştir. Aralık 1964 ikramiye çekilişinde bu hesaba bir apartman dairesi çıkmış, 100.000 lira değerindeki bu dairenin parasıyla inşaat hazırlıkları başlatılmıştır.
Bu arada, arsanın PTT tarafından istimlak edileceği anlaşılınca 50.000 liraya satılmış, Pazar Caddesi (1967’de Mücahitler Caddesi olarak değiştirilmiştir) üzerinde, Hükümet Binasına bitişik daha büyük bir arsa satın alınmıştır. Bu arsa üzerinde yaptırılacak binanın plan ve projesi Mimar Hüseyin Yaşat’a hazırlatılmıştır.
29 Ekim 1966 Cumartesi günü, Cumhuriyet Bayramı töreninden sonra saat 15’te yapılan Temel Atma Törenine Vali Ethem Boysan, Garnizon Komutanı, Belediye Başkanı Zeki Ayan ve kalabalık bir davetli topluluğu katılmışlardır. Cemiyet Genel Merkezinden Başkan Vekili ve üyeleri ile Tarsus ve Arslanköy’den gelen temsilcilerin bulunduğu törende ilk konuşmayı yapan Başkan Lütfi Oğuzcan bina ile ilgili bilgi vermiştir.
Bodrum, zemin, ikinci, üçüncü katlarla bir çekme kattan oluşacak binanın bodrum katında kalorifer, sığınak; zemin katin kuzey cephesinde 5 dükkan; bu katta yönetim odaları, kütüphane, arşiv, müze; ikinci katta (doğu cephesinde sahnesi bulunan ve konserlere, temsillere uygun) salon, lokal; üçüncü katta (kiraya verilecek) 6 daireli işhanı; çekme katta salonlu, banyolu misafirhane bulunacaktır.
Valinin konuşmasından sonra kurban kesilmiş, Vali (vatan toprağının eli kirletmeyeceğini İngiltere kralına söyleyen Atatürk’ün sözlerini hatırlatarak) avuçladığı toprağı temele atmış, davetliler de harcı avuçlayıp temele atmışlardır.
Temmuz 1967’de zemin katın üstü örtülmüş, ikinci katın yapımı ertelenerek bodrum ve zemin katın kullanılır hale getirilmesine girişilmiştir. Giriş kapısına Atatürk’ün “Kuvayı Milliye Neye Yarar” konulu vecizesi mermer kitabe olarak konulmuş, salonda Atatürk Köşesi hazırlanmıştır. Bu arada bodrumda ve zemin katın dışındaki 9 dükkan kiraya verilmiş, Cemiyetin büro ve lokali zemin kata taşınmıştır.
O güne kadar 200.000 lira sarf edilmesine karşın 17.707 lira bağış toplanmış olması üzerine Ekim 1967’de “Millet Yapar” kampanyası açılmıştır. Aralık 1968’de bağışlar toplamı 67.000 lirayı geçmiş ve ikinci kat yapımına başlanmıştır. 1969 yılı başında Başbakanlıktan 10.000, Milli Savunma Bakanlığından 10.000, Mersin Belediyesi’nden 5.000, Özel İdareden 5.000 ve İş Bankasından 4.000 lira bağış sağlanmıştır.
Bu sırada çok anlamlı bir bağış dikkati çekmektedir. İstiklal Madalyalı mücahit gaziler birer şeref aylıklarını bağışlamışlar, böylece 18.325 lira ve okullardan toplanan 1.847 lira katılmıştır. Zaten bağışların büyük bölümü “her yaştan hamiyetli Mersinliler ‘in kuruş kuruş katkılarıyla; ekmeğinden, harçlığından ayırıp seve seve verdikleriyle oluşmuştur.
Eylül 1969’da ikinci kat tamamlanmış, lokal salonu düğünlere kiralanmaya başlanmıştır. Sahnesi de bulunan bu salonda kahramanlık ve folklor geceleri yapılmıştır. Bu arada avluya geçici bir “arşiv odası” yaptırılmıştır.
Kasım 1970’de yapımına başlanan üçüncü kat Nisan 1973’de tamamlanmış, dükkanlar kiraya verilmiştir, asıl önemlisi bir oda, kitaplık olarak açılmıştır. 500’ü aşkın kitaptan oluşan kitaplığın genişletilmesi için bağışlar istenmiştir. Bu sırada gider toplamı 350.598 liradır.
Sonraki aylarda inşaat tamamlanmış, “Kuvayı Milliye Saray’ı görkemli yapısı ve görünümüyle yükselmiştir. Ta 1980 askeri hareketine kadar. 12 Eylül yönetiminin, dernekleri kapatan, binalarını hazineye devreden kararından, bu çok anlamlı Cemiyet ve binbir emekle dikilen binası da etkilenmiştir. Zemin katı bir basımevine, salonlu katı “Mücahit Gaziler Derneği’ne kiralanmıştır. Gaziler Kahvehanesi olarak kullanılıyor. Kütüphanesi ve kitaplar mı? Hele Cemiyetin kütük defteri mi? O konuda çeşitli rivayetler var.
Lütfen ara sıra yolunuzu oraya yönlendirip o binanın önünden geçiniz. Şimdi bakımsız ve boynu bükük duran; nice emeklerle kuruş kuruş bağışlarla yapılan bu abideyi seyrediniz. Lütfen yönetici ve yetkili büyüklerimiz de bir kez olsun oradan geçsinler.
İçel Sanat Kulübü Aylık Bülteni Mart 1997-57. sayısından alınmıştır.