NEVİT KODALLI’NIN ATATÜRKÜ

NEVİT BEYİN ATATÜRK’Ü – ŞURUP TADINDA MERSİN’LİLER – Vahap Kokulu – vahapkokulu@gmail.com
Günümüzde Ankara Devlet Konservatuvarı olarak bilinen Musiki Muallim Mektebi 1924 yılında, orta dereceli okullara müzik öğretmeni yetiştirmek üzere müzik ve sahne sanatlarının geliştirilmesine önem veren Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ün emri ile kurulmuştur. İleride Devlet Sanatçısı olacak olan ve bu okuldan yetişen Nevit Kodallı da hemen bir yıl sonra 1925 yılında doğmuştur.Nevit Bey’in Atatürk’e emsalsiz bağlılığının ilk tesadüf olayı budur.
***
Bu konservatuvarda öğrencilik yıllarında edebiyat öğretmeni 1917 doğumlu Cahit Külebi’dir. Nevit beyin ruhsal gelişiminde, Cahit Külebi’nin milli duygularla ve folklorik temalarla yoğrulmuş serbest vezin şiir tekniğinin güzelliği büyük etkendir. Nevit bey bir Devlet bursu ile Paris’e eğitime gittiğinde Cahit bey “Atatürk Kurtuluş Savaşında” destansı şiirini yaratma çabasını vermektedir.
Paris’ten kesin dönüş yapmadan önce Nevit Bey, hocası Cahit Külebi’ye bu şiirle bir oratoryo besteleyeceğini yazarak ve bu şiiri tamamladıysa kendisi ile paylaşmasını ister…Cahit Külebi yazımını bitirdiği şiirini öğrencisine gönderir. Bu şiirin son bölümü mısraları şöyledir;
Sana Borçluyuz ta derinden
Çünkü yurdumuzu sen kurtardın.
Hasta yorgun düşmüştük,
Yaralarımızı iyice sardın.

Binler yaşa yurdumuza hizmeti büyük,
Eşsiz insan, Yüce Atatürk

Nevit Kodallı’nın büyük Atatürk’le yazın dünyasında mükemmel ve eşsiz destansı tanımlamaları ile karşılaştığı ve heyecanla okumasını tamamladığı bu şiirdir.
Nevit bey bu şiirin mısraları ile zenginleştirilmiş “Atatürk Oratoryosu adını verdiği eserini Paris’te yaratmağa, mısraları notaya dökmeye başlamıştır.
Nevit Bey’in Atatürk’e emsalsiz bağlılığının ikinci tesadüf olayı budur.
***
1938 10 Kasım’ında hayata gözlerini yuman Büyük Atatürk için Ankara’da bir Anıtkabir yapılmıştır. Atatürk’ün aziz naaşı Etnografya müzesinden Anıtkabir’e törenle nakledilecektir.10 Kasım 1953 tarihinde gerçekleştirilen bu tören dünyaya Ankara radyosu aracılığı ile canlı yayınlanacaktır. Bu yayınlama sürecine eşlik etmek üzere TC Devleti Nevit Kodallı’nın ölümsüz eseri Atatürk oratoryosunu seçmiştir. Oratoryoyu Cumhurbaşkanlığı Senfoni Orkestrası seslendirmekte ve şiir bölümlerini okumada ise o tarihte Devlet tiyatrosu sanatçısı, diplomat Ahmet Naci Kenter’in kızı Ayşe Yıldız (Yıldız Kenter) ve arkadaşları görevlendirilmiştir. Töreni milyonlarca insan radyodan yapılan naklen yayından dinlemiş ve Ankara Radyosu, Anıtkabir’deki Mezar Odası dâhil 28 noktaya yerleştirdiği muhabirleri ile töreni ve defin işlemini canlı yayımlamıştı.
Sana borçluyuz taa derinden
Çünkü yurdumuzu sen kurtardın
Hasta yorgun düşmüştük
Yaralarımızı iyice sardın.

Nevit Bey’in Atatürk’e emsalsiz bağlılığının üçüncü tesadüf olayı budur.
***
Büyük Atatürk’ün en sevdiği türkülerden birisi Rumeli yöresine ait, ”Bülbülüm altın kafeste “ile başlayan Muzaffer Sarısözen’in derlediği ve Türkiye radyoları arşivlerine kazandırdığı türküdür.
Bülbülüm Altın Kafeste
Öter Aheste Aheste
Ötme Bülbül Yarim Hasta
Ah Neyleyim Su Gönlüme
Hasret Kaldım Sevdiğime

Ben Sana Dayanamam
Yarim Ben Sana Aldanamam
Ben Sana Dayanamam
Yarim Ben Sana Katlanamam

Bülbülleri Har Ağlatır
Asıkları Yar Ağlatır
Ben Feleğe Neylemişim
Beni Her Bahar Ağlatır

Ben Sana Dayanamam
Yarim Ben Sana Aldanamam
Ben Sana Dayanamam
Yarim Ben Sana Katlanamam

Nevit Kodallı, Türkiye’de bestecilik yıllarında çok seslendirilmiş bir koro şarkısı düzenlemesi ile her çoksesli koronun başyapıtı olarak seslendirdiği türküyü koro müziği repertuvarına kazandırmıştır…Bu beste onun Atatürk’e saygı ve bağlılığının bir başka yansımasıdır.

Ceyhun Atıf Kansu’nun yine destansı şiirini hatırlayalım.
YAŞADIKÇA CUMHURİYET
Bir su akar kanlı pınar
nereden nereye?
Karanlık gecelerden, güneşli topraklara!!!
Erkeklerin soylu tüfek,
kadınların sevgi çiçek
Güz pınarı salkım söğüt yan yana
Akşam indi.
Nedir bu top sesleri!
Ayrılık mı savaş mı ?
Hayır!!! HAYIR; Şenlik Şölen Anadolu!
Sevinçli Asma Hatun üflüyor türküsünü..
Uzaklardan selam eder Ankara!
Barışın atlarıyla, birleşmenin gülleriyle;
İndi akşam doğdu beşikte.

Merhaba Ankara Yolcusu! Umut arabası merhaba!
Merhaba doğan Anadolu Güneşi!
29 Ekim Bahar günü Merhaba!
Bir tek sözü var Gazi BABANIN!
Bir tek sözümüz var, Gazi Baba’ya;
“Egemenlik ulusundur!”
Merhaba! Merhaba!

Bir yel eser “Cumhuriyet”
Doğan güzel kızın adı.
Beşiğinden kalkar kuşlar
Buğdaylara değer geçer.
Bir yol geçer ‘Cumhuriyet’
Gelen güzel kızın adı.
Erzurum’a demir yolu
Bahçe taşır, çiçek döşer.
Bir dal açar, Cumhuriyet
Gülen güzel kızın adı.
Alfabeden çiçek yaprak
ATATÜRK’LE başlar Türkçe!

Yurt Ana! Sana sözümüz:
Sütün akar yarınlara!
Kanımızdan coşkun ırmak
Yurt Ana! SÖZÜMÜZ TEK!
“Cumhuriyet Yaşayacak!”
Çocukların yaşadıkça..
ELLİ YILLARA YÜZ YILLARA BİN YILLARA SONSUZLUĞA DEK YAŞAYACAK!
YAŞASIN CUMHURİYET!
YAŞASIN CUMHURİYET!

Cumhuriyetimizin kuruluşunun ellinci yılında (1973) Nevit Kodallı arkadaşı Ceyhun Atıf Kansu’nun bu şiirini içeren ve büyük koronun seslendireceği “Cumhuriyet Kantatı “adı ile besteler…Bu kantat ilk kez Devlet Sanatçısı Hikmet Şimşek ‘in yönettiği orkestra ve Devlet Konservatuvarı korosu ile seslendirilir…Bu Nevit Kodallı’nın Atatürk’ün aziz anısına bir başka armağanıdır.
***
Cumhuriyet’in 60.kuruluş yıldönümü (1983) yaklaşmaktadır.
Nevit Kodallı bu yıldönümü için Sözleri Nejat Sefercioğlu’na ait şiiri bir marş formatında besteler ve Türkiye Cumhuriyeti marşları repertuvarına hediye eder.
Tutsaklık dedikleri Türk’e en büyük zillet,
Koparır çelik olsa zinciri ordu millet,
Kucaklar yüzyılları on altı yüce devlet,
Adının en gencini koymuşum cumhuriyet.
Dün vardım, bugün varım, yarın var olacağım,
Ata’mızdan emanettir, sönmeyecektir ocağım.
Uğruna can verilen topraklar vatan olur,
Yolunda ölünecek bayraklar al kan olur,
Her ferdi bu milletin, gün gelir kalkan olur,
Alnında cumhuriyet hem şeref, hem şan olur.

Bu şiirde “Atamızdan Emanettir “sözleri Nevit Kodallı’nın o büyük insana sarsılmaz sevgi ve saygısının bir ifadesidir…
Devlet sanatçısı, kompozitör, Mersin’in onur duyduğu hemşehrisi merhum Nevit Kodallı’nın Atatürk’ü ile ilgili söylemleri, yazıları ve görüşleri bir başka yazı, yazılar dizisi konusu olacak kadar Cumhuriyet tarihimizi zenginleştirmiştir.
Büyük Atatürk ve Nevit Kodallı’yı rahmet ve saygı ile anıyorum.