İsmet İnönü’nün Mersin ziyaretlerinin ilginç özellikleri vardır. İlk ziyaretini Başvekil iken yapan İsmet Paşa, Cumhurbaşkanı olarak ve son kez Muhalefet Partisi başkanı olarak gelmiştir.

2. Dünya Savaşı içinde İngiltere Başbakanı Churchill ile Yenice Mülakatı da Mersin’i onurlandıran tarihi bir olaydır.

İsmet Paşa’nın Çukurova’da Kuvayı Milliye mücadelesiyle ilgili sözleri, Batı Cephesinde zaferler kazanmakta iken Güney Cephesini de heyecanla izlemekte olduğunun belgesidir.

Başvekil İsmet Paşa, TBMM’nde 25 Eylül 1920 günü yaptığı konuşmada Çukurova cephesindeki mukavemetin azametini şu sözlerle ifade ediyordu:

“Muntazam kuvvetlere karşı Adana, Tarsus, Mersin ahalisinin gösterdiği mukavemeti, ondan fazla olarak düşman kıtaatına hücum için layenkati (kesilmeyen) faaliyetini, eğer biz layıkıyla ifade edemiyorsak, fevkalade heyecan içinde söylenecek söz bulamadığımızdandır.

Fakat ahfadımız ve tarihimiz bütün mefahiri (övünçleri) içinde Adana cephesinde cereyan eden vukuatı iftihar ile telakki ederek muazzamat meyanında (büyük işler arasında) görecektir.”

Tarihin ne garip bir cilvesidir ki Mersinliler için “olağanüstü heyecan ile söz bulamayan” İsmet İnönü, 34 yıl sonra “Muhalefet Partisi Lideri” olarak ziyaretinde Mersinlilere hitap etmesini önlemek için Cumhuriyet Meydanına sokulmamak istenmiş, basit ve gülünç oyunlara rağmen, silah arkadaşı Mustafa Kemal Atatürk’ün heykelinin yanındaki kürsüye omuzlar üstünde çıkabilmişti.

1) İLK ZİYARET 28 ŞUBAT 1926 Başvekil İsmet İnönü, 28 Şubat 1926 Pazar günü saat 11’de Mersin’e trenle gelmiştir. Yenice istasyonunda, havanın soğuk ve yağışlı olmasına karşın Adana, Mersin, Silifke heyetlerinin de katıldığı kalabalık karşılayıcıların ve öğrencilerin sevgi gösterisiyle karşılanmıştı. Heyette Konya Ordu Müfettişi Fahrettin (Altay) Paşa, yaveri Atıf Bey vardı.

Vilayeti, Belediyeyi, Türk Ocağını ve Cumhuriyet Halk Fıkrasını ziyaret eden İsmet Paşa, Belediyede, “Mersin imara çok istidatlı bir şehirdir.” demiştir.

Bir hafta konuk olan İsmet Paşa, 7 Mart 1926 akşamı Türk Ocağı’nın Ocak sinemasında verdiği musiki konserinde bulunmuştur. Musiki Şubesi defterine “Ocaklıların Musiki konseri, 7 Mart 1926 akşamı hatırasını zevkle, memnuniyetle muhafaza edeceğim. İsmet” yazan paşa, ertesi gün Türk Ocağı’nı ziyaretinde hatıra defterine şunları yazmıştır:

“Mersin Türk Ocağında Ocaklıların Musiki Konserinde bütün Ocaklı arkadaşlarla samimi ve zevkli bir gece geçirdik.

8 Mart 1926 İsmet” Atatürk’ün 17 Mart 1923 ziyaretini “Atatürk Bayramı” olarak kutlayan Mersinliler, 1942 yılında yeni bir geleneği başlatmış, 28 Şubat’ı “İsmet İnönü’nün Mersin’i ziyaretinin Yıldönümü” olarak kutlamışlardı.

O gün Halkevinde bu ziyaretin 16.yıldönümü töreninde, İçel Milletvekili Muhtar Berker, Ortaokul Müdürü Ferit Kuran, Türkçe Öğretmeni Burhan Altay’ın konuşmalarından sonra öğrenciler şiirler okumuşlardı. Birkaç yıl yapılan bu kutlama sürdürülmemiştir.

2) 30 OCAK 1943 YENİCE MULAKATI
Cumhurbaşkanı İsmet İnönü, 1943 yılında ilimize iki kez gelmiştir. Yakın tarihimizde Yenice mülakatı olarak bilinen 30 Ocak 1943 İnönü-Churchil Mülakatı için Mersin’e uğramasa da-İnönü’nün Yenice’de geçen bir günü, İlimizi ziyaretlerinden birisi, belki de en önemlisidir.

Bir gün önce Yenice’ye gelen özel beyaz tren, 30 Ocak 1943 sabahi Adana’ya uçakla gelen Türk ve İngiliz heyetlerini Adana Şakirpaşa lsyonu’ndan Yenice istasyonuna getirdi ve ayrı bir hatta alındı.

Tarihi görüşmede, İngiltere Başbakanı Winston Churchill’in Türkiye’nin müttefikler yanında savaşa katılması önerisine İsmet İnönü, ilke olarak bunu benimsediklerini ancak koşulları olduğunu söylemiştir.

Türk ordusu modern silahlarla donatılmalıydı. Sovyetlerin savaş içinde ve sonundaki tutumu da önemliydi. İnönü’nün savaşa girme konusundaki isteksizliğini bilen Churchill, fazla ısrarcı olmamıştır.

İnönü, usta siyasi manevralarla ülkemizi savaş macerasına girmekten kurtarmış ancak Türkiye, savaşın zorluklarını, dışında kalmasına rağmen yaşamıştır.

3) 7-8 KASIM 1943 ZİYARETİ
Cumhurbaşkanı İsmet İnönü, 7 Kasım 1943 Perşembe günü Adana’dan trenle saat 20.30 da geldi. Limandaki vapurların düdük çalarak selamladıkları İnönü ve yanındaki heyet, istasyonda coşkun tezahüratla karşılandı.

TBMM Başkanı Abdülhalik Renda, Başbakan Hasan Saka, Genelkurmay Asbaşkanı Orgeneral Asım Gündüz, Orgeneral Mustafa Muğlalı, Tümgeneral Kemal Yaşınkılıç, Tümgeneral Şükrü

Kanatlı, Tümgeneral Seylettin Aykuter. maiyeti erkanı ve bazı milletvekillerinin bulunduğu heyetle birlikte otomobillerle şehre hareket edildi. Millet bahçesindeki akşam yemeğinden sonra denizde yapılan şenlikler ile tezahürattan memnun olan İsmet İnönü ve yanındaki heyet, Vali konağında istirahate çekildiler.

8 Kasım 1943 Cuma günü saat 9.00’da Deniz Gedikli Erbaş Ortaokulunu ziyaret eden İnönü, okul komutanı Güverte Yarbay Hamit Ültan’ tan bilgi aldı, ders izledi.

9.25 de ortaokulu ziyaret ederek müdür Muhlis Sivrioğlu ‘dan bilgi alan ve ders izleyen İnönü, saat 9.50’de Deniz Harp Okuluna geldiler. Askeri törenle karşılanan İnönü, okul Komutanı Yarbay Asım Şınık tan bilgi aldı, ders izledi.

Silifke’ye hareket eden İnönü, oradaki incelemelerinden sonra saat 16.00’ da Mersin’e döndü. DDY iskelesine incelememeden sonra, Vali konağında Milletvekillerinden bilgi alan İsmet İnönü, orada toplanan binlerce Mersinlilere veda etti.

Otomobille istasyona giden Cumhurbaşkanı ve yanındakiler saat 17.00’de trenle Adana’ya uğurlandılar.

4) 6 EKİM 1946 ZİYARETİ
Özel treniyle Güney illerinde tetkik gezisine çıkan Cumhurbaşkanı İsmet İnönü, 6 Ekim 1946 Pazar günü saat 14.30’da Yenice İstasyonunda karşılandı. Eşi, oğlu Erdal İnönü ve kalabalık heyet eşlik ediyorlardı. Vali Tevfik Sırrı Gür, CHP İdare Kurulu Başkanı Mithat Toroğlu, Belediye Başkanı Fuat Morel, Adana’dan gelen CHP Bölge Müfettişi Denizli Milletvekili Abidin Ege, Vali Vekili, Belediye Başkanı ve Seyhan milletvekillerini trende kabul eden İnönü; Tarsus İstasyonunda toplananları selâmladı, dönüşte uğrayacağını söyledi.

Saat 16.00’da, bayraklarla donatılan istasyonda on bin kadar Mersinlinin alkışları ve sevgi gösterisiyle karşılanan İnönü, Vali Tevfik Sırrı Gür ile otomobile bindiler. Caddeleri dolduran halkı selamlayan İnönü, Halkevine gitti. Yeni yapılan Halkevi binasının bütün salonlarını gezdi, bilgi aldı. Halkevi Şeref Defterine şunları yazdı:

“Mersin Halkevini zevkle ve iftiharla gezdim, bu ev halkevlerimiz içinde bir incidir. Memleket ölçüsünde ehemmiyet ve kıymet kazanacaktır. Vali Tevfik Sırrı Gür ve Mersinlilere bu halkevi için tebriklerimi ve teşekkürlerimi yazmak ile bahtiyarım. 6 Ekim 1946
Cumhurbaşkanı İsmet İnönü”

Müftü Köprüsüne kadar otomobille bir gezi yapan İnönü, Tüccar Kulübünde denize bakan balkonda dinlendi. Vali Tevfik Sırrı Gür ve Belediye Başkanı Fuat Morel’den şehir ve ticaret durumu konusunda bilgi alan Cumhurbaşkanı, “Burada bir liman yapılması iyi olur.” demiştir.

Saat 17.15’te Kulüpten ayrılan ve İstasyon Caddesinden sonra yeni açılmakta olan İnönü Bulvarından geçerek Vali Konağına gelen İnönü, gece Vali Konağında konuk olmuştur. Cumhurbaşkanı, Pazartesi sabahı Liseyi ziyaret etmiş, sınıflarda derslere girerek öğretmen ve öğrencilerle konuşmuş, Okul Müdüründen bilgi almıştır. Şehir içinde otomobille gezinti yapan İnönü, saat 9.30’da Vali ve CHP yetkilileriyle birlikte trenle Tarsus’a gitmek üzere istasyonda törenle uğurlanmıştır.

5) 22 ŞUBAT 1948 ZİYARETİ
Çukurova’daki sel baskını nedeniyle özel treniyle Adana’ya hareket eden Cumhurbaşkanı İsmet İnönü, 22 Şubat 1948 Pazar günü saat 10.00’da Yenice İstasyonundan karşılanmıştır.

Eşi Mevhibe İnönü, Bakanlar Nihat Erim, Nuri Özsan ve Parti temsilcisi Hasan Reşit Tankut’tan oluşan heyete istasyonda Orgeneral K. Cebenoyan katılmıştır. Vali Şefik Bicioğlu, Tarsus Kaymakamı, Mersin, Tarsus Belediye Başkanları, Parti mensupları ve gazeteciler tarafından, karşılanan İnönü ve heyet, otomobillerle Mersin’e hareket etmişlerdir. İnönü, Halkevi binasını gezmişlerdir. Burada bir çocuğun verdiği buketi eşine verince Mevhibe Hanım “Kış günü çiçek!” demiştir. Saat 14.00’de otomobillerle Yenice’ye dönen ve saat 15.00’te trenle Adana’ya hareket eden Cumhurbaşkanı, törenle uğurlanmıştır.

6) 18 NİSAN 1954 ZİYARETİ
2 Mayıs 1954 Milletvekili Seçimi propaganda gezisine çıkan İsmet İnönü, 18 Nisan 1954 Pazar günü, CHP’nin düzenlediği mitinge konuşmak üzere Mersin’e gelmiştir.

18 Nisan 1954 Pazar günü öğleden sonra, Adana’dan gelmekte olan İnönü’yü Tarsus’ta karşılayan Mersinli CHP’liler, Cumhuriyet Alanının DP’lilerce doldurulmuş olduğunu görmüşlerdi. Şehir girişinde İnönü’nün de bulunduğu açık cipe hücum edilmesine, otomobillerdeki parti bayraklarının yırtılıp koparılmasına, otomobillere zarar verilmesine öfkelenen CHP’liler, miting alanının işgal edilmesinden, önce bir şey anlayamadılar. Aleyhte tezahürat ve küfürlü hitaplarını artıran DP’liler İnönü’nün, Atatürk heykeli önünde hazırlanan kürsüye çıkmasına engel oluyorlardı. Eller ve omuzlar üstünde güçlükle kürsüye çıkarılan İnönü’nün konuşması engelleniyordu. Saat 17.00’ye doğru başlayan mitingde İnönü’nün sesini duyurmamak için önce hoparlör düzeni sabote edilerek telleri koparıldı. Bununla yetinmeyen DP’liler Garnizonda bayrak indirme törenine hazırlanan bandoyu getirterek alan yakınına yerleştirmiş, ulusal marşların çalınmasını sağlamışlardı. Daha sonra havanın karardığı belirtilerek polis müdahalesiyle miting dağıtılmıştı.

Karşılama sırasında parti bayrakları gibi Türk bayraklarının da yırtıldığını iddia eden haber ve İnönü’nün eller üstünde kürsüye çıkarılmasını gösteren resimler, ertesi günkü İstanbul gazetelerinde yer almıştı.

Eski valilerden Tevfik Sırrı Gür, Mersin Valisi Şakir Canalp’a çektiği telgrafta, İnönü’ye yapılan saldırıları kınamış ve Valiyi istifaya çağırmıştı.

Bu ziyareti, İsmet İnönü’nün son ziyareti olmuştur. 1920 yılında TBMM’de Mersinliler için “olağan üstü heyecan ile söz bulamayan” İnönü, 34 yıl sonra böyle bir muameleye lâyık mıydı?
İçel Sanat Kulübü Aylık Bülteni 2004/128. sayısından Alınmıştır.